"Στις γειτονιές του χωριού μας". Ο Παντελής Οικονόμου παρουσιάζει στη Νάουσα,το βιωματικό του βιβλίο (προδημοσίευση)

Μια σειρά από ασυνήθιστα βιώματα του συμπατριώτη μας Παντελή Οικονόμου ανά την υφήλιο,  θα κυκλοφορήσει προσεχώς από τις Εκδόσεις ΕΠΙΜΕΤΡΟ/ΠΑΠΑΖΗΣΗ   με τίτλο "Στις Γειτονιές του Χωριού μας". Η παρουσίαση του βιβλίου στη Νάουσα θα γίνει την Κυριακή 18 Ιουνίου 2023 στις 11:30 στη δημοτική αίθουσα της "ΒΕΤΛΑΝΣ" από την Πολιτιστική Εταιρεία "Αναστάσιος Μιχαήλ ο λόγιος". [Το βιβλίο θα  βρίσκεται σύντομα στο βιβλιοπωλείο Μαρνέρη].

Απόσπασμα από το βιβλίο "στις Γειτονιές του Χωριού μας"

Σβέρτλοφσκ  - ‘‘Γκλάσνοστ και Περεστρόικα’’

Είμαστε στα 1985 και στη Σοβιετική Ένωση ανατέλλει η ‘’Γκλάσνοστ και Περεστρόικα’’ (Glasnost and Perestroika) του νέου ηγέτη της Μιχαήλ Γκορμπατσόφ.  Το κλίμα της ‘’Διαφάνειας και Ανασυγκρότησης’’ προσπαθεί  να επικρατήσει  στη χώρα. Η αλλαγή είναι αισθητή, αλλά  συγχρόνως άρχισαν να φαίνονται και τα σημάδια της αντίδρασης.  Σχετικά, αξίζει να αναφερθώ στην διαπίστωση του μόνιμου ανταποκριτή της μεγάλης ισπανικής εφημερίδας ‘’El Pais’’ στη Μόσχα. Πρόσφατα εμπιστεύθηκε στο φίλο του Ισπανό συνάδελφό μου Εντουάρντο: 

«Η εμμονή του Γκορμπατσόφ ενάντια στην κατανάλωση αλκοόλ, ειδικότερα του εθνικού ποτού της Βότκας, έχει δημιουργήσει μεγάλη αναστάτωση στην κοινωνία. Ακόμη και στα ανώτατα στελέχη της Σοβιετικής εξουσίας η δυσφορία τους δεν κρύβεται. Θα έχει κακά ξεμπερδέματα ο Γκορμπατσόφ», προέβλεψε ο έμπειρος Ισπανός δημοσιογράφος.  

Σε αυτό το κλίμα,  μια μικρή ομάδα από πέντε πολυεθνείς εμπειρογνώμονες του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ  — Ρώσος, Αμερικανός, Εγγλέζος, Τούρκος και Έλληνας — επισκεπτόμαστε αυτές τις ημέρες μια αυστηρά απαγορευμένη περιοχή στα ανατολικά Ουράλια της Σοβιετικής Ρωσίας. Μας συνοδεύει ο Ανατόλι, ένας πρώην συνάδελφος μας στη Βιέννη, που τώρα είναι  ανώτερο στέλεχος της Σοβιετικής υπηρεσίας που είναι η αρμόδια  σύνδεσμός μας. Ο Ανατόλι έχει μαζί του μια αποκλειστική επιστολή, γραπτή άδεια, υπογραμμένη  από τον Νικολάι Ρύτσκοφ  (Nikolai Ryzhkov), Πρόεδρο του Υπουργικού Συμβουλίου της Σοβιετικής Ένωσης. Αναφέρεται στον  σκοπό της αποστολής μας και επιτρέπει την κατ’ εξαίρεση επίσκεψή μας στην συγκεκριμένη απαγορευμένη περιοχή.  

Θα επισκεφθούμε για μια εβδομάδα ένα πυρηνικό ενεργειακό συγκρότημα στην Επαρχία Σβέρτλοφσκ (Sverdlovsk Oblast). Η ευρύτερη περιοχή είναι υψηλής  στρατηγικής σημασίας για τη Σοβιετική Ένωση. Εδώ, στα 1960 οι Σοβιετικοί κατέρριψαν το αμερικανικό κατασκοπευτικό αεροπλάνο U-2 και έπιασαν ζωντανό τον πιλότο του Γκάρι Πάουερς. Σε αυτή την περιοχή, οι Σοβιετικοί λειτουργούν σήμερα το παγκοσμίως ισχυρότερο  πυρηνικό συγκρότημα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που βασίζεται σε μια νέα και πολύ προχωρημένη πυρηνική τεχνολογία. Η εν λόγω τεχνολογία  και οι εδώ εγκαταστάσεις της έχουν εύλογα προκαλέσει μεγάλο διεθνές ενδιαφέρον. 

Σκοπός της επίσκεψης μας είναι η επιτόπου συνεργασία με τους σοβιετικούς ειδικούς του συγκροτήματος.   Με τη βοήθεια τους θα πάρουμε όλες τις πληροφορίες που θα θεωρήσουμε απαραίτητες  για την ανάπτυξη μιας στρατηγικής ελέγχου παρόμοιων πυρηνικών εγκαταστάσεων, μελλοντικά σε άλλες χώρες. 

Να σημειώσω εδώ πως, ορισμένες ανεπτυγμένες χώρες, μη κάτοχοι πυρηνικών όπλων, έχουν αποφασίσει να αποκτήσουν παρόμοιες πυρηνικές εγκαταστάσεις. Απώτερη επιδίωξη της διεθνούς κοινότητας και της υπηρεσίας μου, που είναι o αρμόδιος ελεγκτής του ΟΗΕ για τον σκοπό αυτό, είναι να μη χρησιμοποιηθούν παρόμοιες εγκαταστάσεις για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Όπως είναι ευνόητο, η αποστολή μας υποστηρίζεται, εκτός από τη Σοβιετική Ένωση και από τις άλλες  τέσσερεις ‘’νόμιμες’’ παγκόσμιες πυρηνικές δυνάμεις. Τις ΗΠΑ, Αγγλία, Γαλλία και Κίνα.

Προς μεγάλη μας όμως έκπληξη, από τις πρώτες στιγμές της επίσκεψής μας διαπιστώνουμε ότι είναι αδύνατη η απαιτούμενη συνεργασία με τους επιστήμονες και τεχνικούς του συγκροτήματος. Ο διοικητής των εγκαταστάσεων, ένας   βλοσυρός και μονίμως αγέλαστος πρώην σοβιετικός στρατιωτικός, είναι ανένδοτος στο να επιτρέψει στα στελέχη του να απαντούν στις ερωτήσεις μας. Μας θεωρεί μάλλον ‘’θρασείς’’ και τις ερωτήσεις μας ‘‘ανεπίτρεπτες’’. Αυτές αφορούν τους πιθανούς τρόπους παραγωγής και απόκρυψης πυρηνικού υλικού, χρήσιμου στην κατασκευή πυρηνικών όπλων. Είναι οπωσδήποτε απόρρητες οι πληροφορίες που ζητάμε, αλλά όπως ανέφερα, ο σκοπός της αποστολής μας έχει γίνει σαφής στον κύριο διοικητή και επίσης του δόθηκε η αρμόδια ανώτατη άδεια της επίσκεψής μας. 

Ωστόσο, ένας ακλόνητος πατριωτισμός δεν επιτρέπει προφανώς στον Σοβιετικό αξιωματούχο να  παραβιάσει τα όρια της συνείδησής του σε θέματα εθνικής ασφάλειας. Παρόλες τις επίμονες παρεμβάσεις του Ανατόλι, και τους ελιγμούς των δύο Ρώσων μεταφραστών που μας συνοδεύουν, είναι σαφές ότι ο κύριος διοικητής είναι ανένδοτος. 

Είναι η δεύτερη μέρα των συναντήσεων μας κι οι ώρες περνούν χωρίς ουσιαστικά να έχουμε ξεκινήσει  την αποστολή μας. Και το χειρότερο, δεν διαφαίνεται καν κάποια αλλαγή του κλίματος.  Ο κύριος διοικητής απροκάλυπτα πλέον μας αντιμετωπίζει σαν ξένους πράκτορες που προσπαθούν να τον ωθήσουν σε προδοσία της πατρίδας του.  Είναι ανένδοτος και απογοητευτικά αρνητικός. Περιφρονεί ακόμη  και την εντολή – διαταγή θα έλεγα – που πήρε από την ανώτατη ηγεσία της χώρας του. 

Είναι αργά απόγευμα. Οι συζητήσεις μας μόλις σταμάτησαν, χωρίς προοπτική, μέσα σε ένα κλίμα άβολα ψυχρό.  Γυρίζουμε στα δωμάτια μας. Δεν πάει παρά πέρα και, δεν υπάρχει ελπίδα για αλλαγή της κατάστασης. Συμφωνούμε όλοι πως αύριο το πρωί θα ειδοποιήσουμε πρώτα τη Βιέννη, ότι η αποστολή μας δυστυχώς απέτυχε, και θα προτείνουμε την επιστροφή στη βάση μας. Σκοπεύουμε, αύριο το πρωί μετά την επικοινωνία μας με τη Βιέννη,  να ανακοινώσουμε στον κύριο διοικητή την πρόωρη αποχώρησή μας. Συμφωνούμε όλοι σε αυτό, ενώ τη συζήτησή μας παρακολουθεί αμήχανος ο Ανατόλι, ο συνοδός μας από τη Μόσχα. Σε λίγο θα συναντηθούμε πάλι για το βραδινό μας φαγητό στο εστιατόριο του καταλύματός μας. 

Χθες βράδι μας είχε επισκέφθηκε απρογραμμάτιστα και έφαγε μαζί μας ο Μπαρίς, γραμματέας της επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Επαρχίας Σβέρτλοφσκ, μαζί με την εμφανισιακά εντυπωσιακή βοηθό του. Ο σημαντικότερος κρατικός αξιωματούχος αυτής της περιοχής, είναι μια έντονα εξωστρεφής προσωπικότητα με φανερή αδυναμία στη Βότκα και το ωραίο φύλλο. Ο Ντμίτρι, ο Ρώσος συνάδελφος μου μέλος της αποστολής μας από τη Βιέννη, μου έχει εκμυστηρευθεί εμπιστευτικά  ότι οι Ρώσοι αξιωματούχοι δεν τολμούν πλέον να παραγγέλνουν αλκοόλ, για λόγους περεστρόικα. Μπορούσα όμως άνετα, μου είπε, να το παράγγελνα εγώ, ο ξένος, και φυσικά να πίνουμε όλοι. Αυτό θα έκανε τον επίσημο συνδαιτημόνα μας ιδιαίτερα ευτυχή. Έτσι και έγινε χθες βράδι. Τρείς φορές σηκώθηκα κι έφερα από το μπαρ κάθε φορά ένα μπουκάλι Βότκα Stolichnaya αδειασμένο σε μια μεγάλη κρυστάλλινη κανάτα. 

‘’Μπούντιμ Ζνταρόβι!’’ (Στην υγειά μας).  Οι προπόσεις του γραμματέα ήταν απανωτές και ατέλειωτες. Κρατώντας με το ένα χέρι  το ποτήρι και κραδαίνοντας σαν μαέστρος ορχήστρας το άλλο, αγόρευε με στεντόρεια φωνή περί παντός  επιστητού. Φιλοξενία, πατρίδα, διεθνή πολιτική, ιστορία,  ανθρώπινες σχέσεις κ.ο.κ. Το πρόβλημα ήταν ότι, μετά από τη δική του μακρυγορία έπρεπε κάποιος από εμάς να κάνει ανάλογη αντιπρόποση. ‘’Μπούντιμ Ζνταρόβι!’’ Το έλυσαν όμως οι διερμηνείς, που στα μέσα της δεύτερης πρόποσης του Μπαρίς σταμάτησαν να μεταφράζουν. Δεν χρειαζόταν να σκεφτόμαστε πολύ το τι θα απαντούσαμε, ούτε φυσικά να τον συναγωνιζόμαστε στη διάρκεια των λογυδρίων. Μονάχα να  τον ακολουθούμε στο ποτό. Πρέπει να πίνουμε και εμείς για να είμαστε ενταγμένοι. Είναι μια άγραφη αρχή στη Ρώσο-Σλάβικη κουλτούρα. Αν και οι περισσότεροι από εμάς τη γνωρίζαμε, ήταν μάλλον αδύνατο να την εφαρμόσουμε. Ο απέναντι μας χθες ήταν  γερό ποτήρι. 

Σήμερα, μπαίνοντας στο εστιατόριο  ξαναβλέπω με έκπληξη τον Μπαρίς με την όμορφη βοηθό του να μας περιμένει στο στρωμένο τραπέζι μας. Πρέπει να ανταποδώσει τη χαρά που του δώσαμε χθες βράδι. Το τραπέζι είναι δικό του σήμερα. Το δηλώνει με έμφαση, ενώ μας χαιρετάει έναν- έναν με θερμή χειραψία. Όπως και χθες, θα είμαστε οι μόνοι θαμώνες και προβλέπω επανάληψη  της ευχάριστης χθεσινής ατμόσφαιρας, φυσικά με βοτκοκατάνυξη. 

Πράγματι, το κέφι γρήγορα ξανάρχεται στην συντροφιά μας. Πρωταγωνιστής  και πάλι ο μοναδικός Μπαρίς και το εθνικό τους ποτό. Η κατήφεια που μας διέκρινε αρχικά, εξ αιτίας των αδιέξοδων συζητήσεων όλης της μέρας, διαλύθηκε γρήγορα. Προσωπικά μου κάνουν εντύπωση δυο πράγματα. Πρώτα, η απροκάλυπτη κριτική του Μπαρίς στη μέχρι τότε ισχύουσα κατάσταση στη Σοβιετική Ένωση – πολιτική, κοινωνική και οικονομική – και ύστερα, η ακομπλεξάριστες χειρονομίες του με το αριστερό του χέρι. Για κάποιο λόγο, του λείπουν δυο δάκτυλα. Ο δείκτης και ο αντίχειρας. 

Μετά από δύο ευχάριστες ώρες καληνυχτιζόμαστε και πάμε όλοι για ύπνο. Αύριο είναι μια άλλη μέρα. Μάλλον η τελευταία της ξεχωριστής  αποστολής μας σε μια απαγορευμένη περιοχή.

Η τρίτη ημέρα της αποστολής μας ξημέρωσε . Στον πρωινό μας μπουφέ ο  Ανατόλι  μας προτείνει, με ύφος κάπως αινιγματικό, να μην τηλεφωνήσουμε  στη Βιέννη πριν συναντήσουμε σε λίγο τον κύριο διοικητή και τα στελέχη του. Χθες βράδι, μας λέει, μετά το τέλος της βοτκοκατάνυξής μας  παρέμειναν με τον Μπαρίς μόνοι τους στο εστιατόριο. Είχαν μια ενδιαφέρουσα συζήτηση και θέλει πολύ να δει εάν αυτή απέφερε κάποιο αποτέλεσμα.

Σε πολύ λίγη ώρα η περιέργεια του Ανατόλι ικανοποιήθηκε. Παράλληλα, η δική μας ευχάριστη έκπληξη άλλαξε την πορεία της αποστολής μας τις επόμενες ημέρες. Ο κύριος Διοικητής μας καλημέρισε γεμάτος  χαμόγελα και μας είπε ότι μπορούμε να συνεχίσουμε τις συσκέψεις μας με τα στελέχη του χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Τους έχει δώσει εντολή να είναι απόλυτα συνεργάσιμοι και να ανταποκρίνονται αδίστακτα στις απαιτήσεις μας. Ο ίδιος δεν χρειάζεται να παραβρίσκεται, εκτός αν εμείς τον χρειαστούμε. Παραμένει στη διάθεσή μας. Τον ευχαριστήσαμε. 

Στις τρείς ημέρες που ακολούθησαν πετύχαμε τον στόχο της δύσκολης και μοναδικής αποστολής μας. Πώς μπορώ να ξεχάσω λοιπόν τον Μπαρίς; Τον δυναμικό και αποφασιστικότερο Ρώσο που έχω ποτέ γνωρίσει.

Κι αν ήθελα όμως να ξεχάσω τον Μπαρίς, δεν θα μπορούσα. Έξι χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1991, όλες οι τηλεοράσεις μετέφεραν την εικόνα ενός ιστορικού γεγονότος, για τη Σοβιετική Ένωση και τον κόσμο ολόκληρο:

Μία ομάδα στελεχών της κομμουνιστικής ηγεσίας στη Μόσχα έκανε πραξικόπημα, με τη βοήθεια μερίδας του στρατού. Έθεσε σε κατ’ οίκον περιορισμό τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στη Ντάτσα του στην Κριμαία, κατέλαβε μέσα ενημέρωσης και εγκαταστάθηκε στο ρωσικό κοινοβούλιο, στη Μόσχα. Στις κρίσιμες εκείνες στιγμές, κι ενώ τανκς και κόσμος πολύς ήταν συγκεντρωμένοι έξω από το κοινοβούλιο, ένας άντρας με πολιτικά,  περιστοιχισμένος από τρεις-τέσσερεις, μάλλον φρουρούς του, ανεβαίνει επάνω σε ένα τεθωρακισμένο και αρχίζει να βγάζει έναν πύρινο λόγο. Ζητάει ευθέως από τους στασιαστές να τα εγκαταλείψουν. Κρατάει στο χέρι του κάποια χαρτιά, που κάθε τόσο μισοδιαβάζει, και κραδαίνει σαν ‘’μαέστρος ορχήστρας’’ το άλλο. Το αριστερό του χέρι από όπου λείπουν ο δείκτης και αντίχειρας. 

Ναι, ακριβώς. Είναι ο Μπαρίς μας του Σβέρτλοφσκ . Ο Μπόρις Γιέλτσιν που σήμερα στη Μόσχα του 1991, είναι ο πρώτος εκλεγμένος πρόεδρος της Ρωσικής  Δημοκρατίας της Σοβιετικής Ένωσης στην χιλιετή ιστορία της Ρωσίας.  Τώρα με το θάρρος και την αποφασιστικότητα του αλλάζει τη  ροή της Ρωσικής ιστορίας. Όπως πριν έξι χρόνια, άλλαξε και την πορεία της αδιέξοδης αποστολής μας.

«Ο άκριτος πατριωτισμός δεν σώζει πάντα καταστάσεις. Συχνά τις περιπλέκει.   Το θάρρος όμως και η αποφασιστικότητα κάποιων ολίγων έχουν διορθώσει συχνά τη ροή της ανθρώπινης ιστορίας». Είναι το σχόλιο του κυρ-Μανώλη (του ηλικιωμένου Κρητικού μόνιμου συνομιλητή μου).