Έρχεται η μέρα του άγια Φίλιππα. Ο κόσμος σταματάει την καλοφαγία. Αρχίζει η Σαρακοστή των Χριστουγέννων που τηρείται με ευλάβεια. Στο τέλος του Νοέμβρη, του άγια Ανδρέα, που αντρειώνει το χιόνι, τα παιδιά του μαχαλά θ' αρχίσουν να φροντίζουν τους καρτσιούνους. Χωρίς να υπολογίζουν το κρύο και το χιόνι υπό την αρχηγία μεγαλυτέρου, θα κινήσουν για το βουνό. Είναι εφοδιασμένοι με μπαλτάδες και φορτώματα ή σύρματα για να κόψουν τους καρτσιούνους και να τους σβαρνήσουν ύστερα ως τον μαχαλά, όπου θα φυλαχτούν ως την γιορτή. Πολλές φορές για να βγουν απ΄ τα λασπωμένα μέρη, βγάζουν και τα τσαρούχια τους γιατί κολλούν ή γλυστρούν πολύ.
Οι μέρες περνούν και φτάνουμε στον άγια Ιγνάτη. Πέντε μερες νωρίτερα απ΄ τα Χριστούγεννα οι Τούρκοι σταματούν να στέλνουν κιτάπια και να γυρεύουν φόρους. Τώρα θα σφάξει κάθε οικογένεια το μανάρι της, το γουρούνι της ή καμιά μισήρκα , οι πιο πλούσιοι. Και τα μικρά θα περιμένουν να πάρουν τη φούσκα απ΄ το γουρούνι για να παίξουν.
Την παραμονή απ΄ τα κόλλιντα τα παιδιά γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι φωνάζοντας "ξύλα για του Χριστού". Οι νοικοκυραίοι τους δίνουν, για να βοηθήσουν όλοι στο δυνάμωμα του καρτσιούνου. Σήμερα οι μεγάλοι ψωνίζουν τα φιρίκια, τα ξυλοκέρατα κ.άλλα. Οι νοικοκυρές φτιάνουν μικρά κουλίκια και βγάζουν απ τα σεντούκια τους τα στεγνωμένα σύκα ΄, σουντζούκια, καρύδια και λεφτόκαρα. Και τα μικρά φτιάχνουν τσομπανίκες ή ετοιμάζουν τα πάνινα σακούλια τους για την άλλη μέρα.
Κόλλιντα
Από σήμερα δεν πίνουν νερό νύχτα γιατι κατέβηκαν οι καλικάντζαροι. Από τις τρεις το πρωί αρχίζουν να βγαίνουν τα παιδιά. μερικά κρατούν και φαναράκια. Στο τζάκι κάθε σπιτιού καίνε μεγάλα γκουτζιούπια. Σε όλους τους μαχαλάδες ακούγονται τραγούδια παιδικά σαν κι αυτό:
"κόλλιντα, μέλιντα, σούρβα, Βασίλιντα, το σκυλί σου μ έφαγιν, τρανό κουλίκι θέλου
Θέλω δε θέλω τη μάνα σου τη θέλω, να τη φιλήσω μια φορά και πάλι να τη φέρω
κι αν δεν με δώσεις τη μάνα σου θέλω ένα κορίτσι, να το τσιμπώ να το φιλώ και πάλι να το φέρω
κόλλιντα μπάμπω!"
ή το άλλο:
"κόλλιντα μέλιντα κι ο Χριστός γεννιέται
γεννιέται και βαφτίζεται στους ουρανούς επάνω
κι οι άγγέλοι χαίρονται και τα δαιμόνια σκάζουν
σκάζουν πλαντάζουν, τα σίδερα αναγκάζουν
κόλλιντα μπάμπω!
Οι νοικοκυραίοι βλέπουν κρυφά από πάνω, αν αυτός που τα λέει είναι αγόρι ή κορίτσι. Και αν είναι αγόρι θα το ανοίξουν, θα το ανεβάσουν πάνω κοντά στο τζάκι και θα το βάλουν να σκαλίσει τη φωτιά. Ύστερα ο νοικοκύρης θα κατέβει να πάρει μια πλάκα μικρή και θα τη ρίξει στον πυρμάχο του τζακιού. Μετά θα δώσουν στο παιδί κόλλιντα και μερικές δεκάρες , γιατί είναι ο πρώτος. Αν πάλι είναι κορίτσι, θα κάμουν πως δεν ακούν , ώσπου να ρθει αγόρι.
Οι άνδρες θα βγουν νωρίς νωρίς για ψώνια γιατί μετά θα πάνε στην εκκλησία. Όλη η μέρα περνά με ετοιμασίες. Το απόγευμα τα παιδιά στήνουν τους καρτσιούνους και τους φυλάγουν με βάρδιες όλη τη νύχτα για να μην τους κλέψει κανένας άλλος μαχαλάς.
Χριστούγεννα
Το πρωί, κατά τις τέσσερις ,ένας άνθρωπος της εκκλησιάς , ο κράχτης, βγαίνει και χτυπάει τις πόρτες της ενορίας ξυπνώντας όλους για την λειτουργία. Χτυπούν και οι καμπάνες. Όλοι χωρίς εξαιρέσεις, άνδρες, γυναίκες και παιδιά με τα χειμωνιάτικα καλά τους ρούχα θα πάνε στη εκκλησία. Στον αυλόγυρο της καίει ένας μεγάλος καρτσιούνος.
Μετά τη λειτουργία όλοι εύχονται "σ΄ έτη πολλά" δίπλα στον καρτσιούνο. Στη συνέχεια οι γυναίκες φεύγουν για το σπίτι, τα παιδιά μένουν στον καρτσιούνο και οι άνδρες πηγαίνουν επισκέψεις στα συγγενικά τους σπίτια. Εκεί τους δέχονται οι γεροντότεροι και οι γυναίκες. Τα σπίτια λάμπουν από καθαριότητα και είναι στρωμένα με τα καλά ζιλιά, με τα πουλιά και τους μαστραπάδες στην ύφανση. Οι κρεμάστρες είναι γεμάτες απ΄ τα φέσια και τις σκούφιες των επισκεπτών. Το κέρασμα είναι σαρμάς και κρασί.
Το μεσημέρι γυρίζουν όλοι στα σπίτια τους για το γιορτινό τραπέζι με την σούπα, τους σαρμάδες και το κρέας με τα πράσσα. Τα παιδιά στους καρτσιούνους ψήνουν μπριζόλες και παίζουν χαρτιά.
Τη δεύτερη μέρα, μετά την εκκλησία γίνονται οι επισκέψεις στους Μανώληδες και την τρίτη στους Στεφανάδες που γιορτάζουν. Έτσι περνούσαν τα Χριστούγεννα στην μικρή μας πόλη την Νιάουστα .
(Αρθρο του Τάκη Μπάιτση που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Νιάουστα" το 1978)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου