To προσωπείο της Μπούλας: Του Μανώλη Βαλσαμίδη

Το παιχνίδι της έρευνας της Ιστορίας είναι ευχάριστο. Όταν η Ιστορία παίζει με την Αρχαιολογία, το παιχνίδι γίνεται πολύ ενδιαφέρον. Κι αν μπει στη μέση και η μυθολογία, το παιχνίδι συναρπάζει.

Λέγαμε ότι το έθιμο Μπούλες δεν ξεκίνησε στην Τουρκοκρατία. Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι είναι παλιότερο έθιμο, ελληνικό, με καταγραφές, περιγραφές και με τα όσα κουβαλάει ως εξάρτηση του εξαρτήματα της φορεσιάς του η Μπούλα, μαρτυρίες πολύ παλιές.

Σήμερα θα μείνουμε στο πρόσωπο ή προσωπείο ή τον πρόσωπο. Έκανα πρόσφατα στην ιστοσελίδα του φίλου Θεόδωρου Ελευθεριάδη, τα ΕΠΕΑ ΠΤΕΡΟΕΝΤΑ ένα σχόλιο για τον πρόσωπο, που το
μεταφέρω όπως έχει:

"Ο πρόσωπος. Παρά το αρσενικό άρθρο, ως όρος είναι σωστός, όσο παράξενο και αν ακούγεται. Είναι δηλωτικό, στη Ναουσαίικη παράδοση, του ξεχωριστού ανάμεσα στα άλλα προσωπεία. Το ίδιο, αρσενικό αντί ουδέτερο, το βρήκα και για το τραπέζι. Όταν το τραπέζι είναι ξεχωριστό λόγω των συνδαιτυμόνων ή της ημέρας χρησιμοποιείται ο όρος Τράπεζος (βλ. Θάλεια Σαμαρά, στου Βερμίου την αντάρα)".

Είπαν πολλοί ότι συνδέεται με το θέατρο, εννοώντας το αρχαίο θέατρο. Μια λεπτομέρεια όμως του προσώπου, τα σχεδόν σφαλιστά μάτια, ο πρόσωπος παραπέμπει στις νεκρικές μάσκες που ήταν σε χρήση στην Ελλάδα, την Ιταλία και τη Σικελία. Πρόσεξαν μάλιστα κάποιοι μελετητές ότι οι κόκκινες βούλες στα μάγουλα υποδηλώνουν τη ελπίδα σε μια μεταθανάτια ζωή ή συμβολίζουν τελετουργικά, γιατί το δρώμενο είναι τελετουργία, την ανάσταση της φύσης.

Γεγονός είναι ότι η χρήση του προσωπείου είναι καθαρά ελληνική και σε κάθε περίπτωση αποκλείεται να είναι τουρκική. Στα διεθνή συνέδρια για τη μασκοφορία έχει κατ΄επανάληψη λεχθεί ότι μασκοφορία στην τουρκική παράδοση δεν υπάρχει γιατί απαγορεύεται από το Κοράνιο.

Πόσο παλιά είναι η χρήση του νεκρικού προσωπείου το πληροφορούμαστε από τις ανασκαφές. Να θυμίσω τις χρυσοφόρες Μυκήνες; Το χρυσό προσωπείο, το αποδιδόμενο από τον Σλίμαν στον Αγαμέμνονα μας πάει πίσω 3.600 χρόνια. Είναι του 16ου π. Χ. αιώνα.

Νεκρικά προσωπεία βρέθηκαν και στην έρημο της Γεδρωσίας σε οικισμούς λευκών ανθρώπων και όχι Κινέζων. Είναι γνωστή η ιστορία με τον Αλέξανδρο και τον στρατό του. Γιατί έγινε εκείνο το πέρασμα, ποιος ο λόγος να περάσει αυτή τη δοκιμασία; Ήξερε κάτι;

Μεταφέρω εδώ μιαν απάντηση που έδωσα σε συναφές ερώτημα:
"Υπάρχει ένα άγαλμα Σειληνού που έχει στην αγκαλιά του τον μικρο Διόνυσο. Ο Σειληνός ήταν μάντης, δάσκαλος, σοφός. Αυτός λοιπόν ο σοφός μετέδωσε τη γνώση στον Διόνυσο. Ο Διόνυσος όταν μεγάλωσε, κατά τον μύθο, έφτασε με τους συνοδούς του μέχρι τις Ινδίες.

Το δίδυμο Αριστοτέλης - Αλέξανδρος είναι παράλληλο. Παράλληλη και η εκστρατεία του Αλεξάνδρου μέχρι τις Ινδίες. Ο Αλέξανδρος διδάχτηκε τον μύθο. Ήθελε να ξεπεράσει τα όρια των Ινδιών και τα όρια των επιτυχιών του Διόνυσου. Στασίασαν οι στρατιώτες του. Η διάβαση της Γεδρωσίας και ο περίπλους με τον Νέαρχο ήταν άθλος. Γιατί όμως διάλεξε αυτήν τη διαδρομή;

Για μια εβδομάδα μετά το πέρασμα της Γεδρωσίας Αλέξανδρος και στρατός πορεύονταν "κωμάζοντες" και είχαν την αίσθηση ότι τους ακολουθούσε ο Διόνυσος".

Η νεκρική μάσκα της ερήμου είναι επίσης 3.600 ετών.