Πρωτοχριστιανική τέχνη. Του Μανώλη Βαλσαμίδη

Ζωγραφική, ψηφιδωτά, γλυπτική έκαναν την παρουσία τους πολύ νωρίς στις διάσπαρτες στην "οικουμένη" Χριστιανικές Κοινότητες.

Οι συνάδελφοι του σχολειού μου και οι μαθητές μου, σε μια εκδρομή μας γνωρίσαμε σε διαφορετικούς τόπους τα αρχικά καλλιτεχνικά σκιρτήματα της νέας πνοής στην τέχνη. Στη Ρώμη, δεν παραλείψαμε να επισκεφθούμε, προγραμματισμένα, τις κατακόμβες του Αγίου Καλλίστου. Είχαμε
την ευκαιρία, κοντά στα άλλα, να δούμε τη διδακτική, συμβολική, καινοτόμο έκφραση της πρώιμης αυτής τέχνης, της πρωτοχριστιανικής
.
Τα ευρήματα των ανασκαφών μας στέλνουν και σε άλλους τόπους. στην Ελλάδα, τη Μ. Ασία, στην πολύπαθη Συρία, στην Αίγυπτο. Θέματα των καλλιτεχνών των πρώτων αυτών χρόνων ήταν ο Χριστός ως καλός ποιμήν, η πτώση των πρωτοπλάστων, το Βάπτισμα, σύμβολα της Θείας Ευχαριστίας, ο Δανιήλ ανάμεσα στους λέοντες κ.ά. από την Κ και Π. Διαθήκη.

Πολλά στοιχεία είναι δάνεια. Κοινά τα εργαστήρια, θα ξεχωρίσουν. Κάποια θα υπηρετήσουν την Χριστιανική τέχνη κατ΄ αποκλειστικότητα. Άλλα, τις ανάγκες των Εθνικών και άλλα των Εβραίων. Τα πρότυπα όμως πρέπει να βρίσκονται στην τέχνη της μικρογραφίας, με την οποία κοσμούσαν τα βιβλία τους οι αρχαίοι. Είναι η εποχή των "ιστορημένων" κωδίκων (εικονογραφημένα χειρόγραφα) από φύλλα παπύρου ή περγαμηνής.

Ειδικά για τη γλυπτική, πρέπει να πούμε ότι η στάση των οργανωμένων Χριστιανικών Κοινοτήτων ήταν εφεκτική. Δεν σταμάτησε όμως η τέχνη αυτή να παράγει και να υπηρετεί τη νέα Θρησκεία. Στο ενεπίγραφο επιτύμβιο ανάγλυφο του Ευσεβίου ο νεκρός κρατάει στο χέρι του έναν άρτο με σταυρό(λειτουργιά) και στο αριστερό του ένα τσαμπί σταφύλι. Το ανάγλυφο βρίσκεται στο μουσείο της Κιουτάχειας.

Στην πόλη Air - sur - la Adour, στη ΝΔ Γαλλία, υπάρχει μία σαρκοφάγος, με ανάγλυφες παραστάσεις, που, κατά τους ειδικούς επιστήμονες, σμιλεύθηκε στη Σμύρνη και έχει προέλευση παλαιοχριστιανικό νεκροταφείο της περιοχής της Σμύρνης.

Αλλά και ολόγλυφα δεν λείπουν. Κατά μαρτυρία του Εκκλησιαστικού Ιστορικού Ευσέβιου (Εκκλ. Ιστ. VII, XVIII) στην Παλαιστίνη, στην πόλη Καισάρεια την Φιλίππου, υπήρχε ένα σύμπλεγμα μπρούντζινο της Χαναναίας γυναίκας γονατιστής μπροστά στον Χριστό, σε ανάμνηση του θαύματος του Χριστού, της θεραπείας δηλ. της αιμορροούσας γυναίκας που καταγόταν από την πόλη αυτή.