Τα αποτελέσματα της εκστρατείας του 1822 στη Δυτική Ελλάδα .Γράφει ο Μανώλης Βαλσαμίδης

Στόχος της εκστρατείας στη Δυτική Ελλάδα ήταν να φτάσουν τα ελληνικά στρατεύματα στο Σούλι και να ενσωματωθεί στην Ελλάδα η Ήπειρος. Αισθάνομαι την ανάγκη να επαναλάβω ότι παράλληλα με την εκστρατεία αυτή έπρεπε να πραγματοποιηθεί κατά τον σχεδιασμό του Υψηλάντη και εκστρατεία στην Ανατολική Ελλάδα με στόχο να ενωθούν τα εκ του Νότου στρατεύματα με τον επαναστατημένο Όλυμπο και τη Νάουσα. Στη θάλασσα εξάλλου είναι γνωστό ότι ο στόλος έπρεπε να περιφρουρήσει και να
ενισχύσει τη Χίο. Αυτά προέβλεπε το σχέδιο του Υψηλάντη.
Θα μείνουμε στη Δυτική Ελλάδα. Δυο επιχειρήσεις ταυτόχρονα είναι σε εξέλιξη. Ο ελληνικός στρατός που ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει την κάθοδο των Τουρκαλβανών στο Πέτα και μια άλλη, στα βόρεια, με τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, τους 500 Μανιάτες και λίγους Μεσολογγίτες που προσπαθούν να ενωθούν με τους Σουλιώτες.
Στα βόρεια, η επιχείρηση του Μαυρομιχάλη να προωθηθεί και να δημιουργήσει προγεφύρωμα στο λιμάνι του Μούρτου, προσέκρουσε στην επέμβαση των Άγγλων. Αγγλικό πολεμικό πλοίο διεμήνυσε στους Έλληνες να αποχωρήσουν από τον Μούρτο, διότι η θάλασσά του ανήκει στην επικράτεια της Ιόνιας Πολιτείας. Άλλως, με εντολή του Αρμοστή, θα κανονιοβοληθούν τα ελλιμενισμένα στον Μούρτο ελληνικά πλοία. Ο Μαυρομιχάλης αποχωρεί, αποβιβάζεται στο λιμάνι του Γλυκή και καταλαμβάνει τη Στάλντζα, που απείχε επτά μόλις ώρες από το Σούλι. Οι Σουλιώτες αναθαρρούν, στέλνουν στον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη τον Λάμπρο Ζάμπα με 60 άνδρες και μετά άλλους 100 υπό τους Ζώη Πανά και Βασίλειο Ζέρβα.
Εναντίον των Ελλήνων στέλλεται με 3.000 άνδρες ο Κεχαγιάμπεης, γνώριμος του Κυριακούλη από τα της Τριπολιτσάς. Στη σύγκρουση φονεύονται με βολές εκ του μακρόθεν πρώτα ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης και μετά και ο Τούρκος πασάς.
Παράλληλα, στη μάχη του Πέτα οι φιλέλληνες που ηρωικά αγωνίστηκαν έχασαν τα 2/3 της δύναμής τους. Οι ηγέτες Δάνια και Ταρέλλα βρήκαν ηρωικό θάνατο, ενώ ο στρατηγός Νόρμαν έφτασε τραυματίας στη Λαγκάδα και ανέφερε στον Μαυροκορδάτο: "Πρίγκιψ, τα απωλέσαμεν όλα πλην της τιμής". Οι επτανήσιοι έμειναν οι μισοί και το ελληνικό τακτικό σώμα έχασε το 1/3 των ανδρών του. Από τους Ατάκτους, όσα σώματα μπήκαν στη μάχη είχαν και αυτά μεγάλη φθορά. Η δύναμη του Αγγελή Γάτσου περιορίστηκε στους 50! Μετά τη μάχη αποφασίζει και αυτός να κατευθυνθεί προς την Πελοπόννησο, να συναντήσει τον Καρατάσσο. Εκεί τον περιμένουν τα Δερβενάκια. Είναι περίεργο ότι οι Τούρκοι πασάδες δεν κατέβηκαν αμέσως προς το Μεσολόγγι. Η αμέλειά τους αυτή έδωσε την ευκαιρία στον Μαυροκορδάτο να οργανώσει την άμυνα του Μεσολογγίου για την αντιμετώπιση της πρώτης πολιορκίας του.
Η τελευταία πράξη της τραγωδίας θα παιχτεί στο Σούλι. Οι Σουλιώτες καταβεβλημένοι από τους αδιάκοπους αγώνες και τη λοιμώδη νόσο που τους κατέτρωγε, βρίσκονται σε απόγνωση. Δεν το δείχνουν στους Τούρκους. Οι Τούρκοι που και αυτοί μαστίζονται από τη φθορά του πολέμου και τη νόσο, πρώτοι προτείνουν κατάπαυση του πυρός με εκπατρισμό των Σουλιωτών και εγκατάστασή τους σε μέρος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας που θα αποφάσιζαν από κοινού, υπό τον όρο να μείνουν μακράν των πολεμικών επιχειρήσεων.
Οι διαπραγματεύσεις είναι σκληρές. Συμφωνείται να μεταβούν οι Σουλιώτες με τις οικογένειες και τα πράγματά τους και φυσικά τον οπλισμό τους στα Ιόνια Νησιά. Οι δυο πλευρές υποβάλλουν το αίτημα στον αρμοστή της Ιόνιας πολιτείας που τελικά γίνεται αποδεκτό. Τόπος εγκατάστασής τους η Άσσος της Κεφαλληνίας. Στην αποβίβασή τους όμως τους επιβάλλεται αφοπλισμός και τα όπλα τους αποθηκεύονται για να τους αποδοθούν, όταν τυχόν θα επέστρεφαν από την Άσσο στην Ελλάδα. Με βαριά καρδιά απογυμνώθηκαν από τα όπλα τους οι Σουλιώτες. Σημειώνεται ότι τα καταγεγραμμένα/αποθηκευμένα όπλα εξαφανίστηκαν. Τα χρυσοποίκιλτα λεηλατήθηκαν, από τα επάργυρα αποκολλήθηκε το μέταλλο και τα υπόλοιπα καταστράφηκαν. Ακολούθησε απομόνωση των Σουλιωτών για ένα μήνα στο λοιμοκαθαρτήριο. Η ζωή των Σουλιωτών στην Κεφαλονιά ήταν ένα μαρτύριο. Άποροι, άνεργοι, απειλούμενοι καθημερινά από την πείνα κατέφευγαν σε ταπεινωτικές εργασίες. Αρκετοί διέφυγαν προς τις ελεύθερες περιοχές της Ελλάδας.
Θλιβερός ο απολογισμός! Χίος, Νάουσα - Όλυμπος, Σούλι - Ήπειρος, τόποι μαρτυρικοί, θα παραμείνουν έξω από τα όρια της επαναστατημένης και αργότερα ελεύθερης Ελλάδας. Το απόφθεγμα του Υψηλάντη: "Αι επιχειρήσεις του 1822 καλώς εσχεδιάσθησαν, κακώς εξετελέσθησαν" τα λέει όλα.