Χωράει κριτική στο έργο των Φωτιστών των Σλάβων; Γράφει ο Μανώλης Βαλσαμίδης

Μεγαλειώδες το έργο των αδελφών Κυρίλλου και Μεθοδίου, των Φωτιστών των Σλάβων. Πανανθρώπινα σεβαστό, έργο σπουδαίο, ανιδιοτελές, οραματικό, Θείο! Γι' αυτό και είναι απόλυτος ο σεβασμός των Σλάβων στο πρόσωπό τους. Υπερβάλλω; Πιθανόν! Γι' αυτό παραχωρώ τον χώρο στις αρνητικές, κατά καιρούς, κριτικές του έργου τους.
Κατηγορήθηκαν οι αδελφοί γιατί, ενώ μπορούσαν να επιτύχουν τον εξελληνισμό των Σλάβων, συνέβαλαν στην εθνοποίησή τους. Έτσι, λένε οι κατήγοροί τους, έχασε την ευκαιρία ο Ελληνισμός να επεκταθεί στην Ευρώπη, να αυξηθεί πληθυσμιακά, αφομοιώνοντας
τους Σλάβους και να μεγαλουργήσει.
Κατηγορήθηκαν, επίσης, ότι με την εθνοποίηση και την οργάνωση κρατικών οντοτήτων των Σλάβων συνέβαλαν στο να απειλείται ο Ελληνισμός από εθνικές σλαβικές οντότητες - κράτη και από τις κατά καιρούς πανσλαβιστικές εις βάρος του Ελληνισμού εξάρσεις - επιδιώξεις των Σλάβων.
Κατηγορήθηκαν οι αδελφοί Φωτιστές των Σλάβων και για την προσέγγιση και την εξοικείωσή των με τον Πάπα, την αποδοχή της υπεροχής του σε βάρος του Πατριαρχείου της Κων/πόλεως και την εξυπηρέτηση των κτητικών βλέψεών του.
Ας δούμε τα ερωτηματικά που γεννούν οι παραπάνω αιτιάσεις με νηφαλιότητα.
Α΄. Είχαν το δικαίωμα οι δύο αδελφοί να χρησιμοποιήσουν τον εκχριστιανισμό των Σλάβων για ελληνικούς εθνικούς σκοπούς; Πόσο ελεύθερη - ηθική θα ήταν η όλη προσπάθειά των; Οι αιτιάσεις για απώλεια της ευκαιρίας του εξελληνισμού των Σλάβων στέκουν; Ήταν δυνατή η πραγματοποίηση μιας τέτοιας ιδέας;
Β΄. Τα κράτη που διαμορφώθηκαν, παρ' ότι χριστιανικά, στράφηκαν κατά του Βυζαντίου κατ' επανάληψη και επιδίωξαν με κάθε τρόπο τη μείωσή του. Είναι αληθές. Λαοί ληστρικοί, "αδιαφανείς", με αρχηγούς, όπως ο Βούλγαρος Σαμουήλ (997- 1014) ή ο Σέρβος Στέφανος Δουσάν (1336-1356) δεν ήταν εύκολο να ξεχάσουν τον εαυτό τους. Μας πείθει όμως κανείς ότι χωρίς τον εκχριστιανισμό τους η απειλή θα ήταν μικρότερη; Μόνον οι Σλάβοι ορέχτηκαν κατά καιρούς την Ελληνική χώρα; Τι έκαναν οι μη εκχριστιανισθέντες Τούρκοι; Έπαψαν οι κατά καιρούς ισχυροί, εγγύς και μακράν, να ορέγονται την Ελλάδα για την γεωπολιτική θέση της και τον πολιτισμό της; Επισκεφθήκατε στα αρχαιολογικά μουσεία του κόσμου τους Ελληνικούς θησαυρούς;
Γ΄. Τι έγινε με τον Πάπα; Μείωσαν τη θέση του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως οι αδελφοί Φωτιστές των Σλάβων με την αναγνώριση της θέσης του Πάπα; Υπέστειλαν τη σημαία της αποστολής τους; Υιοθέτησαν τις αντιλήψεις των Λατίνων περί του Fillioque, περί του πρωτείου του Πάπα, περί του περιορισμού των γλωσσών στις τρεις, Εβραϊκή, Ελληνική, Λατινική; Αν ο Πάπας ντύνεται κατά καιρούς και την πολιτική εξουσία και με την 4η σταυροφορία (1204) καταλύεται η βυζαντινή αυτοκρατορία, φταίνε οι αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος;
Στα ερωτήματα αυτά μπορεί να απαντήσει κάθε νουνεχής άνθρωπος και φυσικά οι επαΐοντες. Οι Φωτιστές Κύριλλος και Μεθόδιος κινήθηκαν στα Εκκλησιολογικά πλαίσια της εποχής, στα πλαίσια της αποστολής των ανάμεσα σε χώρους που τα πλήθη έμοιαζαν με κινούμενη άμμο, έφεραν το έργο τους εις πέρας, "πεπληρωμένοι καρπών δικαιοσύνης των δια Ιησού Χριστού εις δόξαν και έπαινον Θεού" (Προς Φιλιππησίους 1. 11.), άνοιξαν τις πύλες του πολιτισμού στα πλήθη των Σλάβων. Δίκαιος ο έπαινος από τον Θεό και τους ανθρώπους.
Σημ. Στις εικόνες, που είναι παρμένες από το διαδίκτυο, εικονίζονται οι Σαμουήλ και Στέφανος Δουσάν και τα άλογα στο Ναό του Αγίου Μάρκου στη Βενετία, τα κλεμμένα από τον ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης.