ΙΔΕΕΣ και ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ για ένα Ολοκληρωμένο Σχέδιο Ανάδειξης και Αξιοποίησης του ποταμού «Αράπιτσα» στη Νάουσα. Του Αλέξανδρου Οικονόμου

 Διαβάστε όλη την, άκρως ενδιαφέρουσα, εισήγηση για το ολοκληρωμένο σχέδιο ανάδειξης και αξιοποίησης του ποταμού Αράπιτσα της Νάουσας ,του αρχιτέκτονος-μηχανικού κ. Αλέξανδρου Οικονόμου, στην ημερίδα της Εταιρείας για τη μελέτη της ιστορίας της Νάουσας και της περιοχής «ο Αριστοτέλης», στην Εστία Μουσών την  Κυριακή8 Δεκεμβρίου 2013.

"Η Αράπιτσα, το ποτάμι της Νάουσας, ενώ συνδέθηκε εξ αρχής με την ίδια τη ζωή της πόλης, με την ίδρυσή και της παραπέρα εξέλιξή της στην ιστορία, ενώ απετέλεσε τον ουσιαστικό λόγο της εντυπωσιακής της ανάπτυξης ανά τους αιώνες, είτε ως πηγή ύδρευσης και άρδευσης για τους κατοίκους και τις καλλιέργειές τους, είτε ως
δωρεάν πηγή ενέργειας για τις βιομηχανίες της, υπήρξε ανέκαθεν «κλειστός» χώρος για τη ζωή της πόλης κατά το μεγαλύτερο μήκος του, με τις όχθες του να έχουν ένα ιδιωτικό χαρακτήρα, ως προέκταση των παρόχθιων ιδιοκτησιών. Τόσο στα τμήματά του μέσα στα όρια του αστικού ιστού, όσο και στα εκτός πόλης κομμάτια του, από τον Άγιο Νικόλα μέχρι τα εργοστάσια στους Στουμπάνους και από το Κιόσκι μέχρι τον κάμπο.
Μόλις την τελευταία εικοσιπενταετία το τμήμα εντός πόλεως άρχισε σταδιακά να εντάσσεται στον αστικό ιστό, με την αναγκαστική εφαρμογή του μεταπολεμικού Σχεδίου Πόλεως, που προβλέπει την απόδοση των οχθών του στα κοινόχρηστα τμήματα του οικισμού, εμπλουτίζοντας το δίκτυο πεζοδρόμων καθώς και την συνολική επιφάνεια αστικού πρασίνου που διαθέτει η πόλη μας. Η απόδοση των οχθών στον αστικό ιστό και στην ελεύθερη χρήση των πολιτών έγινε με πολύ μεγάλη δυσκολία και χάρη στις ακούραστες προσπάθειες κάποιων ανθρώπων, με βασικό πρωταγωνιστή τον μακαρίτη πια Δήμαρχο Δημήτρη Βλάχο, που πίστεψαν στο όλο εγχείρημα και οραματίστηκαν τις δυνατότητες που προσφέρει για την ανάπτυξη της πόλης. Δυστυχώς, ακόμη και σήμερα το έργο αυτό παραμένει ανολοκλήρωτο, μια που ακόμα υπάρχουν τμήματα στις όχθες του ποταμού που δεν είναι προσπελάσιμα από το κοινό, παραμένοντας «δέσμια» των παρόχθιων ιδιοκτησιών. Το ίδιο βέβαια ισχύει και για το σύνολο του μήκους του ποταμού στη διαδρομή του έξω από τα όρια του οικιστικού πλέγματος της πόλης.

Οι παρακάτω σκέψεις αφορούν σε μια πρώτη προσέγγιση του θέματος της σύνταξης ενός Ολοκληρωμένου Σχεδίου Εξυγίανσης, Ανάδειξης και Αξιοποίησης του ποταμού Αράπιτσα, κυρίως στο τμήμα του που διασχίζει την πόλη, και αποτελεί τον μεγάλο εν δυνάμει αναπτυξιακό άξονα, που συνδέει την περιοχή του Άλσους του Αγίου Νικολάου με την περιοχή των Ισβορίων (Σχολή Αριστοτέλους) και Λευκαδίων – Κοπανού (αρχαιολογική περιοχή).
Σε ευρύτερη κλίμακα, ένα τέτοιο σχέδιο πρέπει να περιλαμβάνει και προτάσεις για τα τμήματα του ποταμού έξω από τη πόλη, και μάλιστα ξεχωριστά για το πρώτο τμήμα Άγιος Νικόλας-Νάουσα και ξεχωριστά για τα τμήματα μετά την πόλη (εργοστάσιο Μπίλη-καταρράκτης Μοσκόκι και από κει και πέρα, μέχρι την περιοχή των αρχαιοτήτων στα Λευκάδια).
Ταυτόχρονα οφείλει να συμπεριλάβει τον αναπτυξιακό άξονα της ανατολικής παρειάς της πόλης που περιλαμβάνει τις εγκαταστάσεις του συγκροτήματος Λόγγου-Τουρπάλη, το Δημοτικό πάρκο και τα πρανή του, το εργοστάσιο Μπίλη-Τσίτση και ενδεχομένως τις εγκαταστάσεις του πρώην Κανναβουργείου (νυν ιδιοκτησία Βάνη), καθώς και τον περίπατο μέχρι το «Σπήλαιο».
Βασικός στόχος θα πρέπει να είναι η δημιουργία στους άξονες αυτούς πλέγματος υπηρεσιών υψηλού επιπέδου  που θα δημιουργήσουν σοβαρές «εισροές» στην οικονομία, αλλά και στον καθημερινό πολιτισμό της πόλης. Ως τέτοιες θεωρούνται ο λεγόμενος ειδικός τουρισμός (συνεδριακός, πολιτιστικός, αθλητικός κλπ) όπως και η ανάπτυξη ειδικών δραστηριοτήτων (ερευνητικά, εκπαιδευτικά κλπ προγράμματα).

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Ο πολιτιστικός τουρισμός αποτελεί ένα ιδιαίτερο είδος τουρισμού. Αποτελεί το καλύτερο μέσο για την αντιμετώπιση της εποχικότητας του τουριστικού ρεύματος και συμβάλει στην καλύτερη χρονική κατανομή του. Αυτό σημαίνει αυξημένα έσοδα καθ΄ όλο τον χρόνο και μεγαλύτερη εισροή ξένου συναλλάγματος για την χώρα ή τον τόπο υποδοχής. Επιδιώκει την ενεργοποίηση του νεότερου πληθυσμού στην οικονομική ζωή του τόπου μέσω της δημιουργίας ευκαιριών και την ευαισθητοποίησή του στην διατήρηση και ανάπτυξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, όχι θεωρητικά, αλλά σε ενεργή δράση, στην ανάδειξη της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας, με στόχο η περιοχή να γίνει πόλος έλξης και να φέρει υγιή ανάπτυξη.
Έτσι η ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού μπορεί να συμβάλει σε οικονομικά και κοινωνικά οφέλη για την τοπική κοινωνία με
• την αύξηση της απασχόλησης.
• τη δημιουργία μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
• τη δημιουργία απαραίτητων υπηρεσιών
• την ανύψωση του πολιτιστικού επιπέδου.
• τη βελτίωση του τοπικού περιβάλλοντος
και να αποτελέσει ένα εργαλείο για την αξιοποίηση της πολιτιστικής παράδοσης και παραγωγής ενός τόπου. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από τη σύμπλευση του οικονομικού (επιχειρηματικού και εμπορικού) δυναμικού, αλλά και του πολιτιστικού και καλλιτεχνικού δυναμικού μιας περιοχής μέσα από κοινούς στόχους και οράματα.
Ο πολιτιστικός τουρισμός συνδυάζεται πολύ καλά με άλλες εναλλακτικές μορφές τουρισμού υπαίθρου και συνεισφέρει στη δημιουργία ενός ελκυστικού διαφοροποιημένου τουριστικού προϊόντος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πολιτιστικό τουρισμό έχουμε όταν ο επισκέπτης θέλει να κατανοήσει και να εκτιμήσει τον βασικό χαρακτήρα ενός τόπου και τον πολιτισμό του ως σύνολο, όταν θέλει να νιώσει την ιστορία του. Είναι αυτός που θέλει να αισθανθεί ότι ζει μέσα σε έναν άλλο πολιτισμό, που θέλει την εμπειρία μιας πολιτιστικής «περιπέτειας». Έτσι, ενδιαφέρεται για:
• την ιστορία, την αρχαιολογία και τα μνημεία
• τις τέχνες και την αρχιτεκτονική
• τον τρόπο ζωής των κατοίκων της περιοχής,  τα ήθη και έθιμα
• το φαγητό, το κρασί και την τοπική παραγωγή
• την κοινωνική, οικονομική και πολιτική δομή
• τη μορφολογία της περιοχής
• τα διάφορα φεστιβάλ πανηγύρια  και εκδηλώσεις
Για τις περισσότερες περιοχές, ο πολιτιστικός τουρισμός αποτελεί ένα μόνο στοιχείο ενός ευρύτερου πλέγματος, στο οποίο εντάσσονται και άλλες δραστηριότητες, όπως μακρινοί περίπατοι, φυσιολατρικός αθλητισμός κλπ. Αναδεικνύει την τοπική ταυτότητα στο σύνολό της, μαζί με την αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος και των υπολοίπων ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών της κάθε περιοχής.
Οι υποδομές του πολιτιστικού τουρισμού
Η ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού δεν μπορεί να γίνει απλώς με πρωτοβουλία κάποιων επιχειρηματιών του τουρισμού που σχεδιάζουν μεμονωμένες δραστηριότητες. Απαιτεί τη συνεργασία του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα σε τοπική βάση. Απαιτεί έναν οργανωμένο σχεδιασμό από την κοινότητα με ενεργοποίηση όλων των τοπικών παραγόντων. Ο σχεδιασμός αυτός, όμως, μπορεί και πρέπει να ενισχυθεί κεντρικά από τους κρατικούς  φορείς, ιδιαίτερα στην παραγωγή πολιτιστικών τουριστικών προϊόντων.
Βασικά εργαλεία για την ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού είναι οι νέες τεχνολογίες. Με σχετικά μικρό κόστος μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολύ αποτελεσματικά σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού: από την προβολή του τόπου για την προσέλκυση τουριστών μέχρι την παρουσίαση της πολιτιστικής κληρονομιάς και μέχρι την κατασκευή πολιτιστικών τουριστικών προϊόντων και την τοπική παραγωγή.
Ο ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΝΑΟΥΣΑ
Σε σχέση με τα παραπάνω η Νάουσα και η περιοχή της διαθέτει ένα τεράστιο απόθεμα ενδιαφερόντων που θα μπορούσαν να ενταχθούν σχηματικά στα λεγόμενα «πολιτιστικά προϊόντα». Απ’ τη μια μεριά η πλούσια αρχαιολογική αλλά και η νεώτερη παραδοσιακή και βιομηχανική  της κληρονομιά, που μέχρι σήμερα δεν είναι σχεδόν καθόλου αξιοποιημένη, απ’  την άλλη το εξαιρετικό φυσικό περιβάλλον, σε συνδυασμό με τις σύγχρονες πολιτιστικές δραστηριότητες που αναπτύσσουν οι πολιτιστικοί της φορείς, αποτελούν ένα ευρύτατο πεδίο δράσης για την δημιουργία και ανάπτυξη ρεύματος πολιτιστικού τουρισμού προς όφελος των κατοίκων της στα δύσκολα χρόνια που διάγουμε.
Ένα Ολοκληρωμένο Σχέδιο Εξυγίανσης, Ανάδειξης και Αξιοποίησης του Ποταμού «Αράπιτσα» θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη διάφορους παράγοντες και να κινείται σε διάφορα επίπεδα, ώστε οι παρεμβάσεις που θα προταθούν:
1. Να είναι συμβατές από πολεοδομική πρώτα άποψη, και να υπηρετούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις σύγχρονες ανάγκες της πόλης σε χώρους και αστικό εξοπλισμό, τόσο στις περιοχές άμεσης γειτνίασης με το ποτάμι, όσο και σε ευρύτερη περιφέρεια, επιπέδου πόλης.
2. Θα πρέπει να αποβλέπουν στην προστασία του μοναδικού φυσικού περιβάλλοντος, την βελτίωση της εικόνας του και την αποκατάσταση κατά το δυνατόν της ποιότητας των νερών, της πανίδας και της χλωρίδας του, όπως και η απόδοση του σημαντικού αυτού χώρου πρασίνου στην πόλη, και η σύνδεσή του με τους άλλους οργανωμένους τέτοιους χώρους, και κυρίως με το δημοτικό πάρκο.
3. Θα πρέπει να συντείνουν στην διάσωση, ανάδειξη και εν τέλει αξιοποίηση με διάφορους τρόπους που ο σύγχρονος διεπιστημονικός τομέας της βιομηχανικής αρχαιολογίας αποδέχεται και προτείνει, των προβιομηχανικών και βιομηχανικών εγκαταστάσεων που βρίσκονται κατανεμημένες κατά μήκος του και αποτελούν ένα σύνολο, ίσως χωρίς άλλο ανάλογο στα ελληνικά αστικά κέντρα.
4. Θα πρέπει τέλος να προβλεφθούν στον άξονα αυτό μια σειρά υπηρεσίες υψηλού επιπέδου που θα δημιουργήσουν σοβαρές «εισροές» στην οικονομία, αλλά και στον καθημερινό πολιτισμό της πόλης, με κύριο αντικείμενο τον τουρισμό και την αναψυχή.

Με βάση το παραπάνω σκεπτικό, το Ολοκληρωμένο Σχέδιο θα πρέπει να λάβει υπόψη του:
Α. Τις μεγάλες εκτάσεις των βιομηχανικών συγκροτημάτων που σήμερα «σχολάζουν» (ΥΦΕΝ, ΠΕΛΛΑ-ΟΛΥΜΠΟΣ) και να προτείνει χρήσεις για τους χώρους αυτούς που να εξυπηρετούν τις ανάγκες της πόλης σε υποδομές, αλλά και την οικονομία της, στον τομέα των υπηρεσιών κυρίως.
Β.   Θα πρέπει να περιγράψει επεμβάσεις εξυγίανσης, καθαρισμού και ανάδειξης με κατάλληλο φωτισμό της κοίτης και των οχθών του ίδιου του ποταμού, να προτείνει την απόλυτη προστασία των περισσότερο «άγριων» τμημάτων του (για παράδειγμα στα σημεία των μεγάλων φυσικών καταρρακτών του) και τον εμπλουτισμό με περισσότερο νερό άλλων, πιο προσιτών σημείων (για παράδειγμα στις περιοχές των υφισταμένων τεχνητών φραγμάτων), όπου μπορούν να δημιουργηθούν και περιοχές ανάπλασης και εμπλουτισμού της πανίδας.
Θα πρέπει να μελετηθούν τρόποι βελτίωσης της εικόνας των υφισταμένων γεφυρών και ιδιαίτερα της μεγάλης γέφυρας των Στουμπάνων, που δεσπόζει κυριολεκτικά στο εξαιρετικής ομορφιάς τοπίο και το «υποτάσσει», όπως επίσης και της ανάδειξης της μοναδικής παλιάς λίθινης τοξωτής γέφυρας που υπάρχει στην οδό Νοσοκομείου. Για την περιοχή αυτή έχει προταθεί η κατασκευή νέας οδογέφυρας σε απόσταση από την υφιστάμενη, η αφαίρεση των μεταλλικών πεζογεφυρών και η απόδοση στην κοινή θέα της παλιάς τοξωτής γέφυρας, η οποία θα χρησιμοποιείται πλέον μόνον ως πεζογέφυρα.
Γ. Οι προβιομηχανικές εγκαταστάσεις που διασώζονται σε κτίρια που βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού θα πρέπει να μελετηθούν ως σύνολο και ν’  αποτελέσουν ένα πόλο ιδιαίτερου μουσειακού, αλλά και εκπαιδευτικού ενδιαφέροντος, σε σχέση με την χρησιμοποίηση των υδάτων στην κίνηση αυτών των εγκαταστάσεων. Ο Μύλος Ματθαίου, οι σησαμόμυλοι Ράιου, Ράγγα και Μάκη, οι υδροκόπανοι στα «Μπατάνια» αποτελούν μαζί με άλλα ανάλογα κτίσματα και εγκαταστάσεις ένα πολύ αξιόλογο σύνολο βιομηχανικής αρχαιολογίας, και η αποκατάσταση και ανάδειξή τους αποτελεί «εκ των ουκ άνευ» του συνολικού σχεδίου αξιοποίησης του ποταμού.
Δ. Τέλος, ανάμεσα στις υπηρεσίες που μπορούν να προβλεφθούν κατά μήκος των οχθών του ποταμού συγκαταλέγονται αφ’ ενός υπηρεσίες αναψυχής (μικρές ταβέρνες, ουζερί κλπ) συμβατές όμως με την κύρια λειτουργία της κατοικίας, εργαστήρια και πωλητήρια ειδών λαϊκής τέχνης, κτίρια που στεγάζουν πολιτιστικούς και κοινωνικούς φορείς και συλλόγους, όπως επίσης και μικροί, υψηλού ποιοτικού επιπέδου, ξενώνες οικογενειακού χαρακτήρα, ενταγμένα κατά προτίμηση σε παραδοσιακά, διατηρητέα κτίρια.
Εξυπακούεται ότι ιδιαίτερη βαρύτητα θα πρέπει να δοθεί στις διαμορφώσεις των κοινοχρήστων χώρων (πεζόδρομοι, πλατειούλες, καθιστικά κλπ), στην προσπελασιμότητά τους από ΑΜΚ και στα υψηλά αισθητικά στάνταρτς του εξοπλισμού τους, ώστε και από μόνοι τους να λειτουργούν ως πόλος έλξης και περιπάτου των ναουσαίων και των επισκεπτών.
Με τον τρόπο αυτό η πόλη μπορεί ν΄ αξιοποιήσει πολύ καλύτερα προς όφελός της το δώρο της φύσης που είναι το ποτάμι, και να αναδείξει μια μεγάλη, σχετικά πρωτότυπη θεματική ενότητα ειδικού ενδιαφέροντος για τους επισκέπτες, αλλά και τους κατοίκους της,  μια και το ποτάμι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος τόσο του εντυπωσιακού φυσικού της περιβάλλοντος, όσο και της παλιότερης, αλλά και της νεότερης ιστορίας της και της εν γένει παραδοσιακής της κληρονομιάς.
Εκείνο που θα πρέπει να επισημανθεί είναι ότι το Ολοκληρωμένο Σχέδιο οφείλει να έχει τη δυνατότητα σταδιακής και παράλληλης εφαρμογής, ώστε να είναι δυνατή η ολοκλήρωση κάποιου τμήματος, έστω και αν υπάρξουν δυσκολίες ή καθυστερήσεις στην εφαρμογή άλλων προτάσεων και προβλέψεων του συνολικού Σχεδίου. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί πρόνοια ώστε να είναι συμβατό με την ανάπτυξη και του άλλου μεγάλου άξονα της πόλης, που διέρχεται από την ανατολική παρειά της και περιλαμβάνει το Συγκρότημα Λόγγου-Τουρπάλη, το εργοστάσιο Μπίλη, τα οικόπεδα της πρώην «ΒΕΤΛΑΝΣ», το Νοσοκομείο και το πρώην Κανναβουργείο.
ΟΙ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΟΤΑΜΙ
Μέχρι σήμερα έχουν εκπονηθεί διάφορα σχέδια αξιοποίησης του ποταμού εντός πόλεως και διαμορφώσεων στις δύο όχθες του. Ο Δήμος Νάουσας, με στόχο να εντάξει το έργο της ανάπλασης του ποταμού Αράπιτσα και των παρόχθιων εγκαταστάσεων στο ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας, με προβλεπόμενο προϋπολογισμό 2 δις δρχ., ανέθεσε, από τα μέσα του 2001, στο τμήμα Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. ερευνητικό πρόγραμμα: «Διερεύνηση εναλλακτικών προτάσεων για την ανάπλαση της περιοχής του ποταμού Αράπιτσα στη Νάουσα» και  σχεδιασμό του έργου. Η μελέτη καλύπτει όλο το μήκος του ποταμού που βρίσκεται εντός σχεδίου πόλεως, με αρχή, ανατολικά, το βιομηχανικό συγκρότημα της πρώην ΒΕΤΛΑΝΣ (ιδιοκτησία του Δήμου), και τέλος, προς τα δυτικά, την περιοχή των εργοστασίων ΠΕΛΛΑ-ΟΛΥΜΠΟΣ και της γέφυρας "Στουμπάνων" (Χώρος θυσίας).
Οι προτάσεις αυτού του σχεδίου χαρακτηρίστηκαν ως μη επαρκώς τεκμηριωμένες από πολεοδομική και αρχιτεκτονική άποψη, και ότι μάλλον επρόκειτο για «ασκήσεις επί χάρτου» επιπέδου φοιτητικών εργασιών. Πάντως με βάση αυτές ο Δήμος ανέθεσε τα επόμενα χρόνια την εκπόνηση οριστικών μελετών σε τμήμα του ποταμού από την γέφυρα «Μπατάνια» μέχρι τον καταρράκτη του Δημοτικού πάρκου, οι οποίες ήδη έχουν ολοκληρωθεί και υλοποιηθεί στην πράξη, με όχι και τόσο καλά αποτελέσματα από λειτουργική και αισθητική άποψη (εικόνες). Ελπίζουμε η συνέχιση αυτού του έργου να έχει να μας δείξει καλύτερα αποτελέσματα!
Μερικά ακόμη έργα που συνδέονται με το ποτάμι μας είναι η ανακαίνιση του συγκροτήματος των υδρομύλων Μάκη (ιδιοκτησίας Ομίλου Γενίτσαροι & Μπούλες) και Ράιου (ιδιοκτησίας Δήμου Νάουσας) και της αξιοποίησης των χώρων της πρώην ΕΡΙΑ_ΒΕΤΛΑΝΣ που είχε αποκτήσει ο Δήμος με δωρεά του αείμνηστου Χρ. Λαναρά, με την δημιουργία του Κέντρου Τεκμηρίωσης Βιομηχανικής κληρονομιάς στο Βαφείο της πρώην ΒΕΤΛΑΝΣ και την επανάχρηση τμήματος του εργοστασίου σε πολυλειτουργικό κέντρο πολιτιστικών χρήσεων. Η χρηματοδότηση αυτών των έργων εξασφαλίστηκε μέσω του προγράμματος ΕΣΠΑ, αφού εκπονήθηκαν προηγουμένως οι απαραίτητες τεχνικές και οικονομικές μελέτες με συνεργασία της Τεχνικής υπηρεσίας του Δήμου με ιδιωτικά μελετητικά γραφεία. (εικόνες)

ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΕΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ
Ολοκληρώνοντας την σημερινή παρουσίαση θα ήθελα να θέσω προς συζήτηση κάποιες ιδέες σχετικά με την παραπέρα αξιοποίηση του ποταμού μας προς όφελος του κοινωνικού συνόλου.
1. Σε προηγούμενη ομιλία μου σ’ αυτήν εδώ την αίθουσα (ημερίδα RESTOR για την αξιοποίηση των υδάτων της Αράπιτσας που συνδιοργάνωσε το ΚΠΕ με το ΕΜΠ το Νοέμβριο του 2013) είχα αναφερθεί στο υδάτινο δυναμικό της Αράπιτσας και στην εκμετάλλευσή του για παραγωγή ενέργειας  τόσο από ιστορική άποψη όσο και ως μελλοντική δυνατότητα. Ή εισήγηση αυτή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι όπως γινόταν στο παρελθόν η εκμετάλλευση των υδάτων της Αράπιτσας είτε για άμεση εξασφάλιση κίνησης είτε έμμεσα για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, είναι δυνατόν και αντίστοιχο να γίνει και στο εγγύς μέλλον προς όφελος της τοπικής κοινωνίας κατ’  ευθείαν (μέσω του Δήμου) ή εκ πλαγίων (μέσω των ιδιωτών) που κατέχουν τις θέσεις αξιοποίησης του υδάτινου δυναμικού. Θα πρέπει βεβαίως να ληφθεί μέριμνα ώστε κατά την αξιοποίηση των υπαρχουσών εγκαταστάσεων να μην καταστραφούν τα ίχνη των παλιών εγκαταστάσεων, αλλά να συντηρηθούν και οι νέες εγκαταστάσεις να αντιμετωπίσουν με σεβασμό αυτά τα υπολείμματα της βιομηχανικής μας κληρονομιάς!
2. Μια άλλη ιδέα που νομίζω είναι σχετικά εύκολα υλοποιήσιμη είναι η σύνδεση της περιοχής του Αγίου Νικολάου με την πόλη μέσω δύο άνετων πεζοδρόμων-ποδηλατοδρόμων που θα κατασκευαστούν κατά μήκος των οχθών του ποταμού. Τα οφέλη από μια τέτοια σύνδεση του χώρου που συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στην περιοχή μας με τον πυρήνα της πόλης είναι νομίζω αυταπόδεικτα και δεν χρειάζεται κάποια ιδιαίτερη ανάλυση. Από την άλλη η δυνατότητα υλοποίησης αυτής της πρότασης δεν είναι κάτι ουτοπικό, αφού εκτιμάται ότι ο Δήμος θα μπορούσε να αποκτήσει τις απαραίτητες εκτάσεις  είτε με δωρεάν παραχώρηση από πλευράς των παροχθίων ιδιοκτησιών είτε με απ’  ευθείας αγορά, ή σε τελευταία ανάλυση, αναγκαστική απαλλοτρίωση. Υπολογίζεται ότι μια ζώνη πλάτους 10-15 μέτρων σε κάθε όχθη, στο επίπεδο που βρίσκονται τα παρόχθια κτήματα, θα ήταν αρκετή για την δημιουργία των πεζοδρόμων - ποδηλατοδρόμων που προαναφέρθηκαν, οπότε η συνολική έκταση που απαιτείται είναι 10Χ2000Χ2=40000 μ2 ή 40 στρέμματα ή μόνον 20 στρ., αν ξεκινήσει το έργο από την μία μόνο όχθη.
Από τεχνική δε άποψη, το ομαλό του εδάφους στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής των πεζοδρόμων αυτών (υψίπεδα Μπλάνας-Λαζαράσκας) μπορεί να συνδυαστεί με κάποιες ειδικές κατασκευές για την παράκαμψη των δύσκολων σημείων της διαδρομής, εκεί δηλαδή που υπάρχουν απότομες και μεγάλες υψομετρικές διαφορές, στα σημεία σύνδεσής τους με τον αστικό ιστό. Όλα αυτά όμως προϋποθέτουν πολιτική βούληση και φυσικά εξειδικευμένες μελέτες!"