Βουτιά στην παράδοση (2ο μέρος). Γράφει ο Μανώλης Βαλσαμίδης

Με τη δημοσίευση του ύμνου των Κουρήτων την περασμένη Εβδομάδα είδαμε τους πρώτους διδάξαντες τους ενόπλιους χορούς, τους προδρόμους των δικών μας χορών με σπαθιά. Οι περιγραφές των χορών τους στον ορφικό ύμνο μπορούν άνετα να ισχύουν και στο τώρα. Οι χορευτές μας, ιδιαίτερα στο δρώμενο «Μπούλες της Νάουσας», είναι  σκιρτητές, ρομβητές, βαρείς και ανάλαφροι ένοπλοι χορευτές, όπως και τότε.

Το δεύτερο σημείο άξιο προσοχής είναι ότι και οι δικοί μας χορευτές με τις “πάλες” τους, είναι συνοδοί κεντρικής γυναικείας φιγούρας, που προεξάρχει, ανθοστόλιστη, όπως τότε, προστατευτικής και ταυτόχρονα ευετηριακής τελετουργίας. Τα

νταούλια, η τελετή εκκίνησης το αποτροπαϊκό δρομολόγιο έχουν αφετηρία τα αρχαία δρώμενα.

Σε εκείνη την εποχή η «νύφη» έχει όνομα, είναι η θεά Μητέρα, για την οποία μιλάει ο παρακάτω ορφικός ύμνος.

ΟΡΦΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ ΜΗΤΡΟΣ ΘΕΩΝ                

                     θυμίαμα ποικίλα

Ἀθανάτων θεότιμε θεῶν μῆτερ, τροφέ πάντων, 

τήιδε μόλοις, κράντειρα θεά, σέο, πότνι', ἔπ' εὐχαῖς, 

ταυροφόνων ζεύξασα ταχυδρόμον ἅρμα λεόντων, 

σκηπτοῦχε κλεινοῖο πόλου, πολυώνυμε, σεμνή, 

ή κατέχεις κόσμοιο μέσον θρόνον, οὔνεκεν αὐτή 

γαίαν ἔχεις θνητοίσι τροφάς παρέχουσα προσηνεῖς. 

ἐκ σέο δ' ἀθανάτων τέ γένος θνητῶν τ' ἐλοχεύθη, 

σοί ποταμοί κρατέονται ἀεί καί πάσα θάλασσα, 

`Εστία αὐδαχθεῖσα: σέ δ' ὀλβοδότιν καλέουσι, 

παντοίων ἀγαθῶν θνητοῖς ὅτι δῶρα χαρίζηι, 

ἔρχεο πρός τελετήν, ὤ πότνια, τυμπανοτερπή

πανδαμάτωρ, Φρυγίη, σώτειρα, Κρόνου συνόμευνε, 

oὐρανόπαι, πρέσβειρα, βιοθρέπτειρα, φίλοιστρε: 

ἔρχεο γηθόσυνος, κεχαρημένη εὐσεβίηισιν.

Γλωσσική προσέγγιση

τήιδε μόλοις = είθε να έλθεις εδώ

κράντειρα θεά = βασίλισσα θεά

πότνοια = σεβαστή θεά, δέσποινα, κυρία

σκηπτούχε κλεινοίο πόλου = εσύ που κρατάς τη ράβδο του ένδοξου πόλου (πόλος = ο άξονας της γης, αλλά και ο ουράνιος θόλος)

ελοχεύθη = γεννήθηκε (λοχεύω = γεννώ, τίκτω)

`Εστία αυδαχθείσα = αυτοονομάστηκες Εστία (Εστία = προστάτιδα οίκου, πολιτείας)

ολβοδότιν καλέουσι = σε ονομάζουν δότρια των αγαθών (όλβος = αφθονία, πλούτος)

έρχεο πρός τελετήν = έλα στην τελετή. Έλα, εμφανίσου να ξεκινήσει η τελετουργία

τυμπανοτερπής = εσύ που τέρπεσαι στα τύμπανα και τους χορούς.

Κρόνου συνόμευνε = γυναίκα, σύζυγος του Κρόνου
Ουρανόπαι = παιδί του ουρανού

Φίλοιστρε = φίλη της ιεράς μανίας
έρχεο γηθόσυνος = δέξου την πρόσκλησή μας, έλα  πλήρης χαράς

κεχαρημένη ευσεβίηισιν = χαρούμενη για την αφοσίωση και την ευσέβεια προς εσένα

Ελεύθερη απόδοση

Μητέρα των θεών θεοτίμητη, ζωοδότρα των πάντων

Σε παρακαλούμε να έλθεις εδώ, βασίλισσα θεά, σεβαστή, για την τελετουργία.

Αφού ζέψεις γρήγορο άρμα άγριων, ταυροφόνων, λιονταριών,

Συ πού κρατάς το σκήπτρο του ένδοξου πόλου, πολυώνυμε, σεμνή, 

Κάθεσαι σε θρόνο στο μέσο του κόσμου και γι αυτό η ίδια

Κυβερνάς τη γη και προσφέρεις στους ανθρώπους ευφρόσυνες τροφές.

Από σένα γεννήθηκε το γένος των θεών και των ανθρώπων,

Από σένα κατέχονται πάντοτε τα ποτάμια και όλη ή θάλασσα.

Επονομάστηκες Εστία αυτοκλήθηκες, δότρια σε αποκαλούν της ευτυχίας,

Γιατί χαρίζεις στους ανθρώπους δώρα και κάθε είδους αγαθά.

Έλα στην τελετουργία, ώ σεβαστή θεά, πού φχαριστιέσαι τις τυμπανοκρουσίες,

Συ πού δαμάζεις τα πάντα, η Φρυγιανή, ή σώτειρα, η σύζυγος του Κρόνου,

Το παιδί του ουρανού, σεβάσμια, πού τρέφεις τη ζωή και είσαι φίλη της μανίας·

έλα, ευάρεστη, επί πλέον χαρούμενη για τις λατρευτικές εκδηλώσεις μας.

Συμπεράσματα

Γεννημένη από τον ουρανό, σύζυγος του Κρόνου, η Φρυγία θεά Μητέρα, γέννησε τους θεούς και τους ανθρώπους, τιμάται από τους πρώτους και λατρεύεται από τους δεύτερους με ευχές, τελετές και μυστική λατρεία. Ο θρόνος της είναι στο κέντρο του κόσμου.

Κυβερνά τον κόσμο, κυβερνά βουνά, ποτάμια, θάλασσες, προσέρχεται, συμμετέχει στις γιορτές και τις τελετουργίες, όπου προσκαλείται ως δότρια δώρων και κάθε αγαθού, είναι φίλη και πρόξενος χαράς, αγαπά τις τελετές, το χορό, τα τύμπανα.

Τόπος λατρείας της θεάς η Φρυγία στη Μακεδονία όπου αφθονούν τα επώνυμα ιερά της θεάς, τα Μητρώα. Η θεά είναι για μας αυτόχθων και η Μακεδονία είναι ο πρώτος «ευρέτης»* τόπος. Αργότερα τη βρίσκουμε ως Κυβέλη στη Φρυγία της Μ. Ασίας και αλλού, μαζί πάντα με τη συνοδεία της, με άλλα ονόματα.

* Ευρέτης τόπος κατά τον αείμνηστο καθηγητή Ιωάννη Κακριδή είναι ο τόπος που πρωτοεμφανίστηκε  ο μύθος, ο τόπος που έχει την «πρωτιά».