Καθηγητή Χρίστου Τσολάκη κατευόδιο. Τα γράμματα και η πατρίδα μας έχασαν σε μια κρίσιμη περίοδο έναν επιφανή άνδρα

«Κύριε Τσολάκη, εμείς οι μαθητές του Γυμνασίου Κάτω Μηλιάς, οι μικροί συγχωριανοί σας, νιώθουμε υπερήφανοι που γεννηθήκατε στον τόπο μας, νιώθουμε τυχεροί που με το φως σας φωτίζετε τον χώρο της παιδείας στον οποίο εμείς ανήκουμε». Ήταν...

ίσως η πιο συγκινητική, η πιο ουσιαστική τελικά απ' όλες τις (πολλές) διακρίσεις που έλαβε αυτή του περασμένου Απριλίου από τους μαθητές της γενέθλιας περιοχής του στην ορεινή Πιερία. Ίσως ουσιαστικότερη και από τους δεκάδες χαιρετισμούς, ενδείξεις σεβασμού, θαυμασμού, οφειλών ζωής και γνώσης που του απηύθυναν οι πρώην μαθητές του στις καθημερινές περπατησιές του στους δρόμους της Θεσσαλονίκης που σταμάτησαν χθες βίαια.

Ο Χρίστος Τσολάκης, ο ομότιμος καθηγητής της Νεοελληνικής Γλώσσας στο ΑΠΘ, δάσκαλος σε γυμνάσια της Βέροιας από το 1959, στο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στο Πανεπιστήμιο Στοκχόλμης, στο Παιδαγωγικό Τμήμα, στο Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ, γνωστός από τη σειρά σεμιναρίων για τη χρήση της ελληνικής γλώσσας, από τη σειρά εκπομπών επί 12 συνεχή χρόνια στον ραδιοφωνικό σταθμό 9.58 της ΕΤ3 με τίτλο «Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική», από τις εκατοντάδες δημοσιεύσεις του, από τον «Φιλόλογο» -το περιοδικό του ομότιτλου συλλόγου των αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ που διηύθυνε άοκνα από το 1996, από το ευήκοον ους που έτεινε πάντα στις απορίες όλων μας, από τις απαντήσεις που είχε πάντα έτοιμες, αναλυτικές, σαφείς στα αλλεπάλληλα ερωτήματά μας, κηδεύτηκε το πρωί της Τρίτης από τον ιερό ναό της του Θεού Σοφίας της Θεσσαλονίκης.

Ο Χρίστος Τσολάκης γεννήθηκε το 1935 στο εγκαταλειμμένο σήμερα χωριό της ορεινής Πιερίας Μόρνα (Σκοτεινά). «Θυμάμαι και νοσταλγώ τα παιδικά μου χρόνια στο χωριό, κι ας ήταν χρόνια Κατοχής και εμφυλίου πολέμου», έλεγε στα «ΝΕΑ» (στήλη «30 Ερωτήσεις») το 1998.

«Τον πατέρα του τον έλεγαν Λουκά, τη μητέρα του Σοφία και έχει άλλα δύο αδέλφια. Ο πατέρας του ήταν δάσκαλος στη Μόρνα και η μητέρα του ασχολούνταν με τα οικιακά. Πολλοί από μας περάσαμε μαζί τα παιδικά μας χρόνια και ήμασταν αγαπημένοι φίλοι. Ο Χρίστος ήταν ένα έξυπνο και καλό παιδί, με πολλές γνώσεις και ανησυχίες. Είμαστε περήφανοι που ήταν φίλος και συμμαθητής μας ένας από τους πιο σπουδαίους ανθρώπους, από τους πιο γνωστούς καθηγητές στην Ελλάδα. Ο Χρίστος Τσολάκης είναι ο αγαπημένος μας συντοπίτης, ο δικός μας άνθρωπος, πάντα απλός και καταδεκτικός» -από το ρεπορτάζ της σχολικής εφημερίδας «Μαθητικές Αναζητήσεις» που έκαναν οι μαθητές - δημοσιογράφοι στον τόπο καταγωγής του καθηγητή.

Αποφοίτησε από το Γυμνάσιο Κατερίνης το 1952 ως αριστούχος και εισήχθη στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ, απ' όπου αποφοίτησε το 1957 με καθηγητές τους Εμμανουήλ Κριαρά, Απόστολο Βακαλόπουλο, Νικόλαο Ανδριώτη, Ιωάννη Κακριδή και Λίνο Πολίτη. Εκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Κλασικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου Lund στη Σουηδία, όπου και δίδαξε Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία. Υπηρέτησε στη Γενική Εκπαίδευση ως καθηγητής, σχολικός σύμβουλος και μετείχε στις επιτροπές που εργάστηκαν για την εισαγωγή και την καλλιέργεια της δημοτικής γλώσσας στην εκπαίδευση και στον δημόσιο βίο. Ηταν επικεφαλής των συγγραφικών ομάδων οι οποίες, με τη συνεργασία του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, έγραψαν τα βιβλία «Νεοελληνική Γλώσσα» για το Γυμνάσιο και «Έκφραση - Έκθεση» για το Λύκειο.

 Ασχολήθηκε με θέματα γλώσσας, διδασκαλίας της γλώσσας και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών δίνοντας πλήθος διαλέξεων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ είχε τιμηθεί πολλές φορές από ελληνικά και ξένα πανεπιστήμια.

Οραματιζόταν πάντα «δασκάλους χωρίς σύνορα» και ήταν - έτσι έλεγαν οι φοιτητές του, έτσι έλεγαν όλοι όσοι πέρασαν από τα θρανία του κι άκουσαν τον λόγο του - η προσωποποίηση του δασκάλου.

Υπήρξε ο ιδρυτής του Μουσείου Εκπαίδευσης και Παιδείας στη Βέροια, ενός πρωτοπόρου θεσμού που λειτουργεί υπό την αιγίδα του Δήμου Βέροιας σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.

Επί σειρά ετών πραγματοποίησε (χωρίς αμοιβή) σειρά μαθημάτων στην ΕΣΗΕΜ-Θ για σωστή γνώση και χρήση της ελληνικής γλώσσας σε δημοσιογράφους της Θεσσαλονίκης και μεγάλων πόλεων της Βόρειας Ελλάδας.

Η τελευταία του δημόσια εμφάνιση στη Νάουσα

Ο καθηγητής τον περασμένο Μάιο είχε αιχμαλωτίσει το κοινό του με τον πηγαίο και ορμητικό λόγο στην Εστία Μουσών, μιλώντας για τη γλώσσα και την ελληνικότητα των αρχαίων Μακεδόνων. Ο καθηγητής ήταν μεστός επιχειρημάτων, μιλώντας εκτός κειμένου, καταρρίπτοντας ένα προς ένα τα επιχειρήματα του πανιλλυρισμού περί αφομοίωσης των μακεδονικών φύλλων από ιλλυρικά και τα σλαβικά. Είχε χαρακτηρίσει το θέμα αμιγώς πολιτικό, δεδομένου ότι ουδείς σήμερα αμφισβητεί την ελληνικότητα των Μακεδόνων. Πρόσθεσε μάλιστα ότι όσοι υποστηρίζουν το αντίθετο παραχαράσσουν την παγκόσμια ιστορία και τον πολιτισμό.

Στην έναρξη της εκδήλωσης ο καθηγητής Τσολάκης είχε εκθειάσει τη Νάουσα ως γνήσια πόλη της λαϊκής παράδοσης, πρώτη στην Ελλάδα και νεοελληνικό καμάρι. Είχε μάλιστα αφιερώσει την εκδήλωση στον εκλιπόντα καθηγητή Κώστα Πίπιλα, τον οποίο πριν λίγες ώρες συνάντησε και τα λένε ξανά...

ΣΥΛΛΥΠΗΤΗΡΙΑ

Από τη δήμαρχο Βέροιας, τα μέλη των Διοικήσεων και τους συνεργάτες του Μουσείου Εκπαίδευσης

Η Δήμαρχος, τα μέλη των Δ.Σ. του Εθνικού Μουσείου Εκπαίδευσης του Δήμου Βέροιας και οι εργαζόμενοι σ’ αυτό με θλίψη υποδέχθηκαν την είδηση του θανάτου του Χρίστου Τσολάκη του μεγάλου δασκάλου της πατρίδας μας του μεγάλου οραματιστή που εμπνεύστηκε και μόχθησε για την ίδρυση του μουσείου μας, στην πλαγιά του Βερμίου ανάμεσα στην ιερή γη της Βεργίνας και της Πέλλας. Δίκαια θεωρείται ο πατέρας του Εθνικού Μουσείου της εκπαίδευσης καθώς έβαλε τη σφραγίδα του σ’ όλα τα στάδια της δημιουργίας του από την σύλληψη της ιδέας και το σχεδιασμό μέχρι και τον τρόπο λειτουργίας του. Υπηρέτησε με μοναδικό ζήλο και αυταπάρνηση την υπόθεση αυτή θεωρώντας ως το επιστέγασμα των επιστημονικών και παιδαγωγικών του μελετών με τη φιλοδοξία να καταστήσει το Μουσείο ζωντανό οργανισμό καταγραφής και μελέτης  της ιστορίας του εκπαιδευτικού μας συστήματος αλλά και πνευματικό χώρο προώθησης των επιστημονικών αναζητήσεων και ερευνών.

Οι οραματισμοί του αυτοί αποτελούν για μας ιερό συμβόλαιο που παρά τις οικονομικές αντιξοότητες θα προσπαθήσουμε να τηρήσουμε. Το έργο του πρέπει να μείνει αθάνατο και να λαμπρύνει τον τόπο μας. Θα συνεχίσουμε δάσκαλε.

Ο επικήδειος λόγος της δημάρχου Βέροιας στην κηδεία του Χρίστου Τσολάκη

«Μεγάλε δάσκαλε,

Μετά από πολλά χρόνια φιλίας και συνεργασίας ήρθε η δύσκολη στιγμή.

Αυτή η γλώσσα η ελληνική, η γλώσσα που τόσο αγάπησες και φρόντισες, ακόμα και αυτή αποδεικνύεται τόσο φτωχή για να σταθεί την ύστατη τούτη ώρα απέναντί σου, για το στερνό αντίο. Δεν φταίει φυσικά η γλώσσα, όπως καλά ξέρεις και όπως επί δεκαετίες δίδασκες. Το ακούραστο πνεύμα και σώμα ενός ανθρώπου που όρκισε τη ζωή του στην υπηρεσία της εκπαίδευσης και των Γραμμάτων, όπως εσύ, ούτως ή άλλως ξεπερνά κάθε τρόπο και κάθε μέσο επικοινωνίας, εξήγησης, ερμηνείας.

Γιατί το ηθικό ανάστημα και η ψυχή ενός ανθρώπου, δάσκαλε Χρίστο Τσολάκη, δεν περιγράφονται με λόγια. Για το ήθος, την ψυχή και τη συνέπειά σου θα μιλούν μια ζωή τα έργα σου, οι μαθητές σου, οι συνεργάτες σου.

Προσηνής και ευπροσήγορος, ευγενής και μειλίχιος, υπήρξες υπόδειγμα προς μίμηση. Ταπεινός στη μορφή, ασυγκράτητος όμως στα εκπαιδευτικά σου οράματα, χαλύβδωσες με την επιστημονική σου παρουσία την εκπαιδευτική και γλωσσική αλήθεια του τόπου μας.

Δεν μας έδωσες όμως μόνο γράμματα, στη Βέροια. Μας έδωσες ένα μοναδικό Μουσείο Εκπαίδευσης, το οποίο σήμερα διασώζει σχεδόν έναν αιώνα εφαρμοσμένης εκπαιδευτικής πρακτικής και γνώσης.

Φίλη Στάσα, θα γίνουν όλα όπως πρέπει . Εσείς θα ορίσετε ένας μέλος της οικογένειας για το Δ.Σ. του Μουσείου Εκπαίδευσης στη θέση του Χρίστου κι εμείς θα πράξουμε το θλιβερό καθήκον: Θα βαφτίσουμε αυτό “το παιδί του” με τ’ όνομά του.

Υπήρξες αποτελεσματικός και σε αυτή την περίπτωση. Συνέπεια λόγων και έργων. Τα γράμματα, η Βέροια και η πατρίδα μας, χάνουν σε μια κρίσιμη περίοδο έναν επιφανή άνδρα. Έσπειρες όμως καρπούς πολύτιμους, Χρίστο Τσολάκη. Καρπούς που ρίζωσαν καλά στα γόνιμα εδάφη μιας νεολαίας που αναζητά με αγωνία πρότυπα, λύσεις, διεξόδους.

Θα δρέψουμε με σεβασμό και σύνεση τους καρπούς του πνεύματός σου.

Καλό σου ταξίδι, μεγάλε Δάσκαλε, Χρίστο Τσολάκη.»