Η ιστορία του σχολείου του Αγίου Μηνά. Επετειακά σημειώματα. Γράφει ο Μανώλης Βαλσαμίδης

 (1) Η Ελληνική παιδεία στα χρόνια της σκλαβιάς

Στον πρώτο αιώνα της σκλαβιάς η Ελληνική παιδεία έφτασε στο Ναδίρ. Δεν πήγαινε άλλο παρακάτω. Η απαιδευσιά σε όλα τα επίπεδα της ζωής, εκκλησιαστικής, κοινωνικής, κοινοτικής ήταν εμφανής. Το 1593, εκατό σαράντα χρόνια μετά την άλωση έχουμε ένα Πατριαρχικό έγγραφο, Σιγγίλιο λέγεται, που λέει τα εξής:

1.  Ο κάθε επίσκοπος στην επισκοπή του θα καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια, φροντίδα και δαπάνη, ώστε να μπορούν να

διδάσκονται τα θεία και ιερά γράμματα και

2. Να βοηθάει το κατά δύναμη, όσους έχουν τη διάθεση να διδάξουν ή να διδάσκονται, προσφέροντάς τους τα μέσα και ότι έχουν ανάγκη για τον σκοπό αυτό.

Η Πατριαρχική αυτή εντολή καρποφόρησε αλλού λίγο, αλλού πολύ, ανάλογα με τους ανθρώπους του τόπου και τις διαθέσεις του δυνάστη. Αλλού είχαμε φανερά σχολεία, αλλού κρυφά, πάντοτε ανάλογα με τις συνθήκες. Παράλληλα, είχαν ήδη φανεί και αναπτύσσονταν Ελληνικά κέντρα σπουδών στο Εξωτερικό. Το 1476 τυπώνεται στο Μιλάνο η Γραμματική του Λάσκαρη και ακολουθεί πυρετός εκδόσεων Ελληνικών βιβλίων στα νεοπαγή τυπογραφία της Νυρεμβέργης, Ρώμης, Φλωρεντίας. Ονομαστό ήταν το τυπογραφείο του Άλδου στη Βενετία. Δεν ήταν απλά τυπογραφείο, έγινε εργαστήριο για δεκάδες ελληνόπαιδες που άσκησαν το επάγγελμα του τυπογράφου, κέντρο των Ελληνικών γραμμάτων.

Τα βιβλία είχαν πορεία προς δύο κατευθύνσεις, τη Δύση και την Ανατολή. Υπάρχουν ακόμη στις εκκλησιές μας εκκλησιαστικά βιβλία με την ένδειξη ότι τυπώθηκαν στη Βενετία[1].

Η όρεξη για γράμματα υπάρχει. Όπως στα χρόνια του Αριστοτέλη: “άνθρωπος φύσει του ειδέναι ορέγεται”. Το καντήλι της μάθησης δεν έχει σβήσει, η έμφυτη όρεξη για γνώση έβρισκε αντίκρισμα. Σιγά – σιγά, υφαίνεται ένας εκπαιδευτικός ιστός. Τα Κοινοτικά Σχολεία, απλώνονται σαν μανιτάρια. Πολύ γρήγορα θα αναπτυχτούν κέντρα γραμμάτων και στην υπόδουλη Ελλάδα.

Πολλοί νέοι ενισχύονται από τις Κοινότητές τους και σπουδάζουν στην Κωνσταντινούπολη, στο Ιάσιο, στο Βουκουρέστι, αλλά και στη Βενετία, σε Ελληνικές Σχολές και σιγά – σιγά και σε ξένα Πανεπιστήμια.

Τα δύσμοιρα ελληνόπουλα με ένα σακούλι στον ώμο, με λίγα βιβλία, με πολύ όμως όρεξη, βαδίζουν τον ανηφορικό δρόμο της Παιδείας και πολλά διαπρέπουν. Εδώ, στη Νάουσα, ένα παιδί, ο Αναστάσης, καμαρώνοντας το καινούριο σακούλι που του ύφανε η μάνα του και τα λίγα καινούρια βιβλία που του αγόρασε ο πατέρας του, Μιχάλη έλεγαν τον πατέρα του, ανεβαίνει βήμα - βήμα στα υψηλότερα δώματα της Παιδείας. Είναι ο Αναστάσιος Μιχαήλ ο Λόγιος, περιζήτητος στα πνευματικά Ευρωπαϊκά σαλόνια της εποχής. Αυτός είπε στους Ευρωπαίους συναδέλφους του Ακαδημαϊκούς να μη φοβούνται ότι θα σβήσει η Ελλάδα: “Η Ελλάς μενεί τε και ζήσεται” και το στήριζε στα πολλά σχολεία που δημιουργούνταν στην υπόδουλη Ελλάδα.

[1] Νιώθω περήφανος που πήγα παιδιά από τη Νάουσα, μαθητές μου, στην Τεργέστη, στη Βενετία, στη Φλωρεντία, στο Παρίσι, στην Μαδρίτη και ζήσαμε κάτι από την εκεί παρουσία των Ελλήνων. Ζει ακόμη, δεν σβήνει στα κέντρα αυτά ο απόηχος εκείνης της εποχής^. Μουσεία, βιβλιοθήκες, Ορθόδοξες Ελληνικές εκκλησιές, κέντρα σπουδών, όπως το ίδρυμα  του Αγίου Γεωργίου στη Βενετία, το οποίο μάλιστα επιδοτείται από το  Ελληνικό Κράτος.