"Το πολυτεχνείο από μια άλλη οπτική γωνία".Ομιλία του εκπαιδευτικού Κώστα Παραστατατίδη

Η Εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973 ήταν η κορυφαία αντιδικτατορική εκδήλωση, έξι χρόνια μετά την βίαιη κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος από τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, τον Στυλιανό Παττακό και τον Νικόλαο Μακαρέζο. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου δεν ήταν η μόνη αντιδικτατορική ενέργεια, ήταν όμως η σημαντικότερη. Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1973, όταν ξεσηκώθηκαν οι φοιτητές της Αθήνας και συγκεντρώθηκαν στο Πολυτεχνείο. Ζητούσαν την κατάργηση του Ν.1347, ο οποίος,,,,

προέβλεπε την υποχρεωτική στράτευση όσων ανέπτυσσαν συνδικαλιστική δράση κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Τι προηγήθηκε; Στις 21 Φεβρουαρίου οι φοιτητές κατέλαβαν το κτίριο της Νομικής σχολής στην Αθήνα, προβάλλοντας τα συνθήματα «Δημοκρατία», «Κάτω η Χούντα» και «Ζήτω η Ελευθερία». Η αστυνομία επενέβη και κατέστειλε την εξέγερση. Εννέα μήνες μετά, η εξέγερση ξαναφούντωσε στις 14 Νοεμβρίου του 1973. Το πρωί εκείνης της ημέρας οι φοιτητές συγκεντρώθηκαν στο προαύλιο του Πολυτεχνείου και αποφάσισαν την κήρυξη αποχής από τα μαθήματα, με αίτημα να γίνουν εκλογές για τους φοιτητικούς συλλόγους τον ερχόμενο Δεκέμβριο του ίδιου έτους και όχι στα τέλη του επόμενου χρόνου, όπως είχε ανακοινώσει το καθεστώς. Όσο περνούσε η μέρα άρχισαν να μαζεύονται ολοένα και περισσότεροι φοιτητές στο Πολυτεχνείο, αλλά και άλλοι που πληροφορήθηκαν το νέο. Η αστυνομία δεν εμπόδισε ουσιαστικά τον κόσμο που προσέρχονταν στο χώρο. Το απόγευμα πάρθηκε η απόφαση για κατάληψη του Πολυτεχνείου. Οι πόρτες έκλεισαν και από τότε άρχισε η οργάνωση της εξέγερσης. Το πρώτο βήμα ήταν η εκλογή Συντονιστικής Επιτροπής, στην οποία μετείχαν 22 φοιτητές και 2 εργάτες, με σκοπό να καθοδηγήσει τον αγώνα. Επιπλέον, δημιουργήθηκαν επιτροπές σε όλες τις σχολές για να οργανώσουν την κατάληψη και την επικοινωνία με την ελληνική κοινωνία. Για το σκοπό αυτό άρχισε να λειτουργεί ένας ραδιοφωνικός σταθμός, αρχικά στο κτίριο του Χημικού και αργότερα στο κτίριο των Μηχανολόγων. Επιπλέον, στο Πολυτεχνείο εγκαταστάθηκαν πολύγραφοι, που δούλευαν μέρα - νύχτα, για να πληροφορούν τους φοιτητές και τον υπόλοιπο κόσμο για τις αποφάσεις της Συντονιστικής Επιτροπής και των φοιτητικών συνελεύσεων. Συγκροτήθηκαν συνεργεία φοιτητών, που έγραφαν συνθήματα σε πλακάτ, σε τοίχους, στα τρόλεϊ, στα λεωφορεία και στα ταξί, για να τα γνωρίσουν όλοι οι Αθηναίοι. Στο Πολυτεχνείο οργανώθηκε εστιατόριο και νοσοκομείο, ενώ ομάδες φοιτητών ανέλαβαν την περιφρούρηση του χώρου Η πρώτη αντίδραση του δικτατορικού καθεστώτος ήταν να στείλει μυστικούς πράκτορες να ανακατευθούν στο πλήθος που συνέρρεε στο Πολυτεχνείο και να ακροβολήσει σκοπευτές στα γύρω κτίρια. Δύο μέρες μετά, στις 16 Νοεμβρίου, άρχισε η ουσιαστική αντίδραση του κράτους. Μεγάλες αστυνομικές δυνάμεις επιτέθηκαν εναντίον του πλήθους που ήταν συγκεντρωμένο έξω από το Πολυτεχνείο. Οι περισσότεροι διαλύθηκαν. Όσοι έμειναν έστησαν οδοφράγματα ανατρέποντας τρόλεϊ και συγκεντρώνοντας υλικά από νεοανεγειρόμενες οικοδομές. Άναψαν και φωτιές για να εξουδετερώσουν τα δακρυγόνα. Αργότερα, η αστυνομία έκανε χρήση όπλων, πυροβολώντας στον αέρα χωρίς όμως να πετύχει το στόχο της, την καταστολή της εξέγερσης.

Ο δικτάτορας Παπαδόπουλος, όταν διαπίστωσε ότι η αστυνομία αδυνατούσε να εισέλθει στο Πολυτεχνείο, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το στρατό. Ένοπλοι στρατιώτες και τρία άρματα μάχης κατευθύνθηκαν προς το Πολυτεχνείο. Τα δύο απέκλισαν τις πλαϊνές πύλες του ιδρύματος και το άλλο έλαβε θέση απέναντι από την κεντρική πύλη. Εμπρός στον διαφαινόμενο κίνδυνο της αιματοχυσίας, η Συντονιστική Επιτροπή των φοιτητών ζήτησε διαπραγματεύσεις, αλλά το αίτημά τους απορρίφθηκε. Στις 3 τα ξημερώματα το άρμα που βρισκόταν απέναντι από την κεντρική πύλη έλαβε εντολή να εισβάλλει. Έπεσε πάνω στην πύλη και την έριξε, παρασέρνοντας στο διάβα του μία κοπέλα που ήταν σκαρφαλωμένη στον περίβολο κρατώντας την ελληνική σημαία που ως εκ θαύματος σώθηκε. Οι μοίρες των ΛΟΚ, μαζί με ομάδες αστυνομικών, εισέβαλαν στο Πολυτεχνείο και κυνήγησαν τους φοιτητές, οι οποίοι πηδώντας από τα κάγκελα προσπάθησαν να διαφύγουν στους γύρω δρόμους. Όσοι δεν μπόρεσαν να διαφύγουν, συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στη Γενική Ασφάλεια και στην ΕΣΑ.Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της Αστυνομίας, στις 17 Νοεμβρίου συνελήφθησαν 840 άτομα. Όμως, μετά τη Μεταπολίτευση, αξιωματικοί της Αστυνομίας, ανακρινόμενοι, ανέφεραν ότι οι συλληφθέντες ξεπέρασαν τα 2400 άτομα. Υπολογίζεται νεκροί να έφτασαν τα 34 άτομα. Στην ανάκριση που διενεργήθηκε το φθινόπωρο του 1975 εναντίον των πρωταιτίων της καταστολής εντοπίστηκαν 21 περιπτώσεις θανάσιμου τραυματισμού. Έτσι τελείωσε η εξέγερση. Η δικτατορία κατέρρευσε εφτά μήνες μετά, αφού είχε ήδη προηγηθεί η τουρκική εισβολή στην Κύπρο και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεψε στην Ελλάδα για να επαναφέρει τη δημοκρατία. Έχουμε καθιερώσει, όλα τα χρόνια μετά τα γεγονότα εκείνων των ημερών, να γιορτάζουμε και να τιμούμε όσους σήκωσαν το ανάστημά τους και προέβαλαν τα διαχρονικά αιτήματα για ΨΩΜΙ ΠΑΙΔΕΙΑ κι ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. Ποιά ήταν όμως τα παράλληλα γεγονότα και ποιο το ιστορικό πλαίσιο της εποχής που διαδραματίστηκαν εκείνα τα γεγονότα; Πριν επιβληθεί η δικτατορία, η χώρα βρισκόταν ουσιαστικά σε προεκλογική περίοδο. Οι εκλογές είχαν προκηρυχθεί για την ερχόμενη Άνοιξη. Εκλογές που κάποιοι δεν ήθελαν.Όσον αφορά τον διεθνή περίγυρο, βρισκόμασταν 17 χρόνια από τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου και στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου. Στην Μέση Ανατολή μόλις είχε τελειώσει ο Δ' αραβοϊσραηλινός πόλεμος και το Ισραήλ βρίσκονταν σε διαπραγματεύσεις με τους Άραβες. Η Ελλάδα ήταν σημαντική βάση ανεφοδιασμού.Ο Ιωαννίδης ένας από τους πραξικοπηματίες, επιβουλεύονταν την πρωτοκαθεδρία του Παπαδόπουλου. Ας δούμε τα γεγονότα αυτά αναλυτικότερα: Το πραξικόπημα ή «Επανάσταση» για τους θιασώτες του, εκδηλώθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Απριλίου του «67. Ο αιφνιδιασμός ήταν πλήρης και το στρατιωτικό κίνημα μπόρεσε να επικρατήσει αναίμακτα. Άμεσα με συντακτική πράξη κατά τη διάρκεια της ημέρας ανεστάλησαν οι διατάξεις του Συντάγματος και ματαιώθηκαν οι εκλογές της 28ης Μαΐου 1967. Τα χρόνια που ακολούθησαν είχαν στερηθεί τα πολιτικά δικαιώματα των Ελλήνων και πλήθος πολιτών εξορίστηκαν σε ξερονήσια. Οι δικτάτορες διακήρυσσαν ότι ήρθαν για να σώσουν την χώρα από την ανωμαλία και να την επαναφέρουν στην τάξη. Μια τάξη που είχε διασαλευτεί με συνεχείς νόθες εκλογικές αναμετρήσεις. Όμως το καλοκαίρι του 1973 κάτι άρχισε να αλλάζει. Ίσως λόγω των πιέσεων από την διεθνή κοινότητα και του λαού, ή ίσως γιατί οι πραξικοπηματίες θεωρούσαν ότι το έργο που αυτοβούλως ανέλαβαν είχε ολοκληρωθεί, δρομολόγησαν αλλαγές. Τον Ιούλιο του 1973 διεξάγουν Δημοψήφισμα και σκοπός του ήταν, μεταξύ άλλων να καταργηθεί η βασιλεία στην χώρα μας. Τον Οκτώβριο του 1973, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, έδωσε εντολή σχηματισμού κυβερνήσεως στον Πολιτικό Σπυρίδωνα Μαρκεζίνη, με σκοπό να εκδημοκρατικοποιήσει το καθεστώς, και να διεξάγει βουλευτικές εκλογές την Άνοιξη (στις 10 Φεβρουαρίου 1974).Με τον Μαρκεζίνη, ο Παπαδόπουλος, προσπάθησε να λάβει μέτρα φιλελευθεροποίησης. Σημαντικότερα εξ αυτών ήταν η κατάργηση του στρατιωτικού νόμου, η χορήγηση αμνηστίας σε πολιτικούς κρατούμενους, η κατάργηση της λογοκρισίας, η κατάργηση του διατάγματος 1347, που προέβλεπε την διακοπή αναβολής και άμεσης στράτευσης φοιτητών - σπουδαστών που απείχαν των μαθημάτων τους για συμμετοχή σε κινητοποιήσεις και βεβαίως η εξαγγελία των εκλογών. Όμως λόγω των ραγδαίων κοινωνικών εντάσεων που ακολούθησαν, δεν κατάφερε να διεκπεραιώσει την αποστολή του.  Επίσης η πρωθυπουργία του Μαρκεζίνη συνέπεσε με το ξέσπασμα του πολέμου του Γιομ Κιπούρ (6 Οκτωβρίου - 26 Οκτωβρίου 1973): Ο Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ, ή αλλιώς Δ' αραβοϊσραηλινός πόλεμος, διήρκησε 20 μέρες και τελείωσε δέκα μέρες περίπου πριν την εξέγερση του πολυτεχνείου. Κατά τα δραματικά γεγονότα του Νοέμβρη στο πολυτεχνείο, οι εμπλεκόμενοι, Ισραήλ κι Άραβες, βρισκόταν με το δάχτυλο στην σκανδάλη και αυτό που επιθυμούσαν για την χώρα μας οι σύμμαχοί μας, ήταν σταθερότητα. Την Κυριακή 4 Νοέμβρη, λίγες μέρες πριν ξεσπάσει ο Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ, σημειώνονται επί πρωθυπουργίας του οι πρώτες ταραχές όταν χιλιάδες νεαροί διαδηλωτές, που είχαν παραστεί στο μνημόσυνο του Γ. Παπανδρέου, κατευθύνονται προς το κέντρο της Αθήνας με τα συνθήματα: «ΟΛΟΙ ΕΝΩΜΕΝΟΙ», «ΕΞΩ ΟΙ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ», «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ», «ΔΕΝ ΣΕ ΘΕΛΕΙ Ο ΛΑΟΣ, ΠΑΡ' ΤΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΙ ΜΠΡΟΣ», «ΕΛΛΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΩΝ», «114». Η αστυνομία επεμβαίνει και μετά από άγριους ξυλοδαρμούς διαλύει και τις τελευταίες μικροομάδες που κατευθύνονταν προς το πολυτεχνείο.Δύο εβδομάδες μετά, ακολουθούν τα γεγονότα με την επέμβαση του στρατού στο Πολυτεχνείο, και η κυβέρνηση Μαρκεζίνη υποχρεώνεται σε παραίτηση, από το πραξικόπημα του Ιωαννίδη.Η δικτατορία του Ιωαννίδη ήταν το καθεστώς το οποίο, (οκτώ μέρες μετά την καταστολή της εξέγερσης του πολυτεχνείου), με επίσης πραξικοπηματικό τρόπο, διαδέχθηκε τη δικτατορία των Συνταγματαρχών.  Έτσι, με αφετηρία την εξέγερση του Πολυτεχνείου προκαλείται μια σειρά γεγονότων που βάζουν ένα απότομο τέλος στις προσπάθειες του Γ. Παπαδόπουλου για φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος της δικτατορίας. Ο ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης, ένας δυσαρεστημένος κι αδιάλλακτος από την ομάδα του καθεστώτος, χρησιμοποίησε την εξέγερση ως πρόφαση για να αποκαταστήσει τη δημόσια τάξη, και οργάνωσε πραξικόπημα με το οποίο ανατράπηκε ο Παπαδόπουλος και η κυβέρνηση Μαρκεζίνη (στις 25 Νοεμβρίου 1973). Το νέο καθεστώς κατηγόρησε την προηγούμενη φατρία για παρέκκλιση από τις «Αρχές της Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου» και διακήρυξε ότι έσωσε την "Επανάσταση" από τη φατρία Παπαδόπουλου.Ο Ιωαννίδης επέβαλε σκληρότερη δικτατορία από εκείνη του Παπαδόπουλου. Όλοι όσοι είχαν αμνηστευθεί από τον Παπαδόπουλο μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Μαρκεζίνη και τον ορισμό ημερομηνίας εκλογών, εξορίστηκαν εκ νέου.Το νέο καθεστώς υπό τον Ιωαννίδη, ακολούθησε επιθετική εσωτερική καταστολή και επεκτατική εξωτερική πολιτική. Συνωμοτώντας για τη δολοφονία του αρχιεπισκόπου Μακαρίου οργάνωσε Πραξικόπημα στο νησί για την εκδίωξή του, με αποτέλεσμα την τραγωδία στην Κύπρο. Ο Ιωαννίδης, παρόλο που η Ελλάδα είχε την ευθύνη για την προάσπιση του νησιού, δεν αντέδρασε όπως θα έπρεπε, παραπλανημένη από τις διαβεβαιώσεις των Αμερικανών, και έχασε τον πόλεμο, ο οποίος οδήγησε στη διχοτόμηση του νησιού.Τον Νοέμβριο του 73 ο αγώνας των φοιτητών για ψωμί παιδεία ελευθερία δεν κατάφερε να εκδιώξει την δικτατορία. Ο άδολος αγώνας των νέων, χρησιμοποιήθηκε ως αφορμή για την απομάκρυνση του Παπαδόπουλου από τον Ιωαννίδη.Ποιοι ήταν οι πρωταγωνιστές της επταετίας και ποιο το τέλος τους;Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, Στρατιωτικός και ιθύνων νους του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967 που οδήγησε στην επιβολή της επτάχρονης δικτατορίας στην Ελλάδα, μετά τη Μεταπολίτευση, εκτοπίστηκε στην Κέα (23 Οκτωβρίου 1974) μαζί με τους Στυλιανό Παττακό, Νικόλαο Μακαρέζο, Ιωάννη Λαδά και Μιχαήλ Ρουφογάλη. Καταδικάστηκε σε θάνατο και στρατιωτική καθαίρεση. Η θανατική ποινή του, όπως και όλων των πραξικοποιματιών, μετατράπηκε από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή σε ισόβια κάθειρξη, την οποία εξέτισε στις φυλακές του Κορυδαλλού. Θα μπορούσε να είχε αποφυλακιστεί, αν ζητούσε συγγνώμη για τις πράξεις του, όπως έκανε ο Νικόλαος Μακαρέζος ή να επικαλεστεί λόγους υγείας. Δεν το έκανε. Παρέμεινε αμετανόητος μέχρι τέλους, λέγοντας «δι εμέ θα ομιλήσει η ιστορία, η οποία θα με δικαιώσει...». Πέθανε τον Ιούνιο του 1999. Ο Δημήτριος Ιωαννίδης Καταδικάστηκε σε θάνατο αλλά η ποινή μετατράπηκε σε ισόβια. Πέθανε στις τον Αύγουστο του 2010 χωρίς ποτέ να ζητήσει την αποφυλάκισή του. Οι πρωταίτιοι της επταετίας κατηγορήθηκαν και καταδικάστηκαν για την κατάλυση της δημοκρατίας. Κανείς δεν κατηγορήθηκε για παράνομο πλουτισμό. Σήμερα στις γύρω μας στις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής επικρατεί αναταραχή.  Εδώ βιώνουμε μια έντονη περίοδο πολιτικών αναταράξεων. Η χώρα μας έχει μπει σε μια περιδίνηση με αβέβαιο αποτέλεσμα. Γίνεται συζήτηση για απώλεια εθνικής κυριαρχίας. Οικονομικά φτάσαμε στο σημείο να ζούμε με δανεικά και να μην μπορούμε να στηριχθούμε στις δυνάμεις μας. Η εξουσία δεν έχει βέβαια καταλυθεί από στρατιωτικούς, αλλά έχει παραδοθεί συνειδητά σε τεχνοκράτες για να την σώσουν. Και πάλι μπορεί να μην έχουμε πολιτικό στην εξουσία, αλλά πολλοί απ’ όσους βρίσκονταν μέσα στο πολυτεχνείο το 1973 με το αίτημα για ΨΩΜΙ ΠΑΙΔΕΙΑ κι ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ κατέχουν σήμερα ανώτατα αξιώματα κι αυτό δίνει μια ελπίδα για την ευόδωσή του. Το παράδοξο είναι ότι το αίτημα των εξεγερμένων νέων του 1973 για ΨΩΜΙ ΠΑΙΔΕΙΑ κι ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, κυριαρχεί και σήμερα!