ΙΖ΄Παύλεια: «Η πνευματική πατρότητα κατά τον απόστολο Παύλο» Συνεχίστηκε στη Βέροια τριήμερο διεθνές επιστημονικό συνέδριο.

Την Δευτέρα 27 Ιουνίου συνεχίστηκαν με πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις οι εργασίες του τριήμερου διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου των ΙΖ΄Παυλείων, που φέτος έχει ως θέμα: «Η πνευματική πατρότητα κατά τον απόστολο Παύλο».

 ΧΡΗΣΤΟΣ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ

 Κατά την πρώτη πρωϊνή συνεδρία προήδρευσε ο Καθηγητής κ. Αστέριος Αργυρίου, ενώπρώτος εισηγητής ήταν ο ομ. Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. κ. Χρήστος Βασιλόπουλος ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «Πνευματική πατρότητα και

σύγχρονη παιδαγωγική πράξη υπό το φως της παύλειας θεολογίας». Μεταξύ άλλων τόνισε ότι η αγωγή ως παιδαγωγική διαδικασία είναι μία εφαρμοσμένη ανθρωπολογία. Στο βιβλικό και πατερικό λόγο η λογική του ανθρώπου είναι άρρηκτα δεμένη με την ελευθερία του. Γιά τον Παύλο η μεγαλύτερη αρετή του πνευματικού πατέρα είναι η αγάπη. Η πνευματική πατρότητα είναι μία διαρκής, επώδυνη διαδικασία, που παρομιάζεται ε τις ωδίνες μιάς γέννας. Η πνευματική πατρότητα είναι μία παιδαγωγία αγάπης. Ο Παύλος παιδαγωγώντας τα πνευματικά του τέκνα στην αγάπη, την παρομοιάζει με έναν κρίκο απαραίτητο στην αλυσίδα της παιδαγωγίας.

 Η ελευθερία του ανθρώπου στην απόλυτη έννοιά της, χωρίς φραγμούς και όρια είναι ανέφικτη. Η ελευθερία στην παύλεια θεολογία είναι η ελευθερία εν Χριστώ. Πρόκειται για την θεληματική δέσμευση του ανθρώπου, τη θεληματική παραίτησή μας από δικαιώματα, χάριν της αγάπης μας για τους συνανθρώπους.

Η ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων πνευματικού πατέρα – πνευματικών τέκνων είναι αυτή που καθορίζει αν στέκει ή όχι το θεωρητικό υπόβαθρο της παιδαγωγίας. Σημαντικό ρόλο στην πνευματική πατρότητα ως παιδαγωγική πράξη παίζει και η επικοινωνία. Το περιεχόμενο του μηνύματος (και του ευαγγελικού) δε λειτουργεί αυτόνομα, αλλά σε άμεση σχέση με τον αποδέκτη. Η γλώσσα είναι πολύτιμο εργαλείο για τον απόστολο Παύλο, ώστε να μεταδίδεται η αλήθεια της πίστης σε όσον το δυνατόν περισσότερους πιστούς.

 ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΝΙΚΟΠΟΥΛΟΣ

 Δεύτερος εισηγητής της πρώτης πρωϊνής συνεδρίας ήταν ο Πρόεδρος του Αρείου πάγου ε.τ. κ. Βασίλειος Νικόπουλος, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «Η υιοθεσία στην παύλεια θεολογία και τη νομική σκέψη». Ο ομιλητής ανέφερε ότι ο θεσμός της υιοθεσίας κατέχει στον Παύλο βασική θέση στη σωτηριολογική του σκέψη. Ο Παύλος χρησιμοποιεί γενικά πλήθος νομικών εννοιών, ως εγκρατέστατος νομοδιδάσκαλος, για να κηρύξει το λόγο του Θεού ανά τα έθνη και να επιτευχθεί η σωτηρία. Το τρίπτυχο της υιοθεσίας της σωτηρίας και της κληρονομικής διαδοχής δεσπόζει στην παύλεια θεολογία. Ο δουλωθείς (στο διάβολο) μεταπτωτικός άνθρωπος έχει χάσει τη διακιοκτητική ικανότητα (απέναντι στον ίδιο το Θεό) του, γι αυτό και είναι τραγικός. Ο Παύλος διέγνωσε τη δυνατότητα του ανθρώπου να απελευθερωθεί δια του Χριστού, αφού αποφασίσει ελέυθερα την υποταγή του στον ελευθερωτή του Χριστό. Ο μεταπτωτικός άνθρωπος δεν έπαψε απλώς να είναι οικείος του Θεού αλλά κατέστη κι εχθρός του. Ερευνώντας το ρωμαϊκό δίκαιο ο Παύλος κατέληξε ότι μόνο δια της υιοθεσίας μπορούσε ο άνθρωπος να ανακτήσει την ικείωσή του με το Θεό. Με απλά λόγια μέσω της επίτευξης τεχνητής συγγένειας (ο άνθρωπος – υιός του Θεού, ο Θεός – πατέρας του ανθρώπου). Η υιοθεσία είναι πανάρχαιος δικαιϊκός θεσμός γνωστός ιδιαίτερα στους λαούς της νοτιοανατολικής λεκάνης της Μεσογείου. Ο θεσμός της υιοθεσίας κατά τον Παύλο θεμελιώνεται στο Γαλ. 10, 4-7, με βάση το οποίο απόσπασμα ο υιοθετημένος άνθρωπος δικαιούται να αποκαλεί το Θεό πατέρα.

ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΑΡΓΥΡΙΟΥ

Κατά την δεύτερη πρωϊνή συνεδρία προήδρευσε η ομ. Καθηγήτρια κ. Δήμητρα Παπαδοπούλου, ενώ πρώτος εισηγητής ήταν ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου (Γαλλία) κ. Αστέριος Αργυρίου, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «οι έννοιες «πνευματική πατρότητα» αι «πνευματικός πατέρας» στη μουσουλμανική θρησκεία». Ο καθηγητής είπε ότι στο Ισλάμ ο άνθρωπος οφείλει να είναι υποταγμένος (μουσλίμ) στο Θεό. Η εκδίωξη των πρωτοπλάστων από τον παράδεισο στον ισλαμισμό δεν συνεπάγεται καμμιά οντολογική αλλαγή τους. Στο μουσουλμανισμό δεν υφίσταται το προπατορικό αμάρτημα. Το κίνημα των Σούφι ανέπτυξε πλουσιότατη μυστική θεολογία. Ο μουσουλμανικός ασκητισμός δεν συνίσταται τόσο στην άρνηση της κοσμικής ζωής (υλικά αγαθά και αγαμία) όσο σε μία συγκεκριμένη στάση ζωής. Αντλεί τις βασικές αρχές του από το ιερό βιβλίο (κοράνιο). Για τους μουσουλμάνους ο Προφήτης Μωάμεθ συγκεντρώνει όλες τις αρετές στο πρόσωπό του και γι αυτό επιδιώκουννα τον μιμηθούν. Ο Μωάμεθ είναι η σφραγίδα των προφητών, είναιάγιος». Οι ασκητές μιμούνται τον προφήτη και τον τρόπο ζωής του. Τον 10ο -11ο αιώνα (3ο -4ο της Εγείρας) έχει αναπτυχθεί μιά πλούσια μυστική θεολογία στους κόλπους του ασκητισμού, ειδικώτερα των Σούφι.

Τα τρία στάδια του αγώνα του πιστού είναι τα ακόλουθα: 1) η οδός του ισλάμ, η οδός της υποταγής. 2) η οδός του Ιμάμη, η οδός της πίστης. Αυτά τα δύο είναι ανοιχτά για τον κάθε πιστό. 3) Η οδός της τελειότητας, της καθαράς μυστικής ζωής. Αυτή είναι μόνο των Σούφι.

Η κοινότητα των Σούφι αποτελεί ουσιαστικά μία πρότυπη αδελφότητα (οι ασκητές αδελφοί μεταξύ τους). Στον ισλαμισμό βέβαια, δεν υπάρχει πνευματικός πατέρας με την αυστηρή χριστιανική έννοια. Υπάρχουν νομοδιδάσκαλοι και καθοδηγητές. Κεντρική θέση στη ζωή των πιστών αποτελεί η έγνοια τους να τηρηθούν κάποια καθηκοντα –υποχρεώσεις.

ΑΝΑΣΑΣΙΟΣ ΜΑΡΑΣ

Τελευταίος ομιλητής της δεύτερης συνεδρίας ήταν ο Διδ. Καθηγητής ΑΕΑΘ κ. Αναστάσιος Μαράς ο οποίος είχε ως θέμα: «Η πνευματική πατρότητα κατά τους πατέρες της Εκκλησίας. Η περίπτωση των απολογητών». Αναπτύσσοντας το θέμα του ανέφερε ότι κατά τον 4ο αιώνα η έννοια της πνευματικής πατρότητας ήταν αποκλειστικά συνδεδεμένη με τον επίσκοπο. Οι απολογητές έγραψαν τα έργα τους για να εξηγήσουν και εκτός χριστιανισμού τις αλήθειες της πίστης με εργαλείο την αρχαιοελληνική φιλοσοφία.

Ο Τατιανός βλέπει την πνευματική πατρότητα ως κληρονομικό ηθικό δικαίωμα της πνευματικής ιδιοκτησίας ασκώντας αυτό το δικαίωμά του κρίνειι τους Έλληνες και τους αποκαλεί σφετεριστές των βαρβαρικών γνώσεων. Αν και έλαβε ο ίδιος ελληνική παιδεία υπήρξε πολέμιος του ελληνικού ειδωλολατρικού πολιτισμού. Στον Ιουστίνο η έννοια της πατρότητας εξετάζεται στο πλαίσιο της Τριάδος. Προσπαθεί να δείξει την ενότητα πατέρα και υιού. Η χρήση του όρου «λόγος του Θεού» σχετίζεται με τη μη φυσική γέννης του υιού. Η διδασκαλία της Τριάδας από τον Ιουστίνο ολοκληρώνεται με το Άγιο Πνεύμα. Ο Αθηναγόρας συμφωνεί σε αρκετά σημεία με τον Τατιανό. Στα έργα του αναφέρεται στην Αγία Τριάδα, τα πρόσωπα της οποίας δεν είνα απρόσωπες θείες δυνάμεις.

Στην «επιστολή προς Διόγνητο» η έννοια της πνευματικής πατρότητος διαφαίνεται με΄σω του γεγονότος της σαρκώσεως.

Οι απολογητές ανέπτυξαν την έννοια της πνευματικής πατρότητος στο πλαίσιο της τριαδολογίας.

Η ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

Κατά την μοναδική απογευματινή συνεδρία προήδρευσε ο Ομ. Καθηγητής κ. Αντώνιος Παπαδόπουλος.

Αρχιμ. VIKTOR BIKOV

Πρώτος εισηγητής ήταν ο Αρχιμ. VIKTOR BIKOV , Ηγούμενος της ιεράς μονής Προφήτη Ηλιού Οδησσού (Ουκρανία), ο οποίος ανέπτυε με τη βοήθεια διερμηνέα το θέμα: «Η πνευματική πατρότητα στους ρώσους ασκητές». Ο ομιλητής ανέφερε ότι οι βασικές αρχές της πνευματικής πατρότητας του μοναστικού βίου διαμορφώθηκαν στην Αίγυπτο, όταν έγιναν οι πρώτες μοναστικές κοινότητες. Η λέξη «γέροντας» δηλώνει τη σοφία – εμπειρία και όχι απαραίτητα την ηλικία. Ο Αντώνιος κι ο μαθητής του Θεοδόσιος, αμφότεροι από το Κίεβο, είναι οι θεμελιωτές του μοναστικού βίου στη Ρωσία. Ο Αντώνιος υπήρξε φορέας της πνευματικής παράδοσης του Αγίου Όρους. Η λέξη «γέροντας» αποδίδεται στη ρωσική γλώσσα με τη λέξη «στάρετς». Ονομαστός στάρετς υπήρξε ο Αμβρόσιος, που τόνισε την αυτοθυσία για τον συνάνθρωπο. Συζητούσε συχνά με το γνωστό Ρώσο συγγραφέα Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Ο Σεραφείμ του Σάρωφ υπήρξε επίσης ονομαστός στάρετς της γνωστής σχολής της Όπτινα.

Οι γέροντες – στάρετς καθοδηγούσαν και λαϊκούς προσκυνητές, γεγονός που μαρτυράται σε πολλές αγιογραφίες. Οι αρχιερείς του Κούρσκ αποκαλούσαν τους γέροντες της Λίσκαγια «στολίδια του μοναχισμού». Ο 20ος αιώνας, εξαιτίας της αθεΐας που επικράτησε, πολέμησε και εκδίωξε τους στάρετς.

Ο αρχιμανδρίτης Κύριλλος Παβλώφ αποτελεί ένα λαμπρό εν ζωή παράδειγμα στάρετς. Φορείς της μοναστικής ζωής είναι και οι μοναχές. Ξεχωριστές περιπτώσεις είναι της Ξένιας, Σεραφειμίας κ.ά.

ΜΟΝΑΧΟΣ ΜΩΥΣΗΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ

Δεύτερος ομιλητής της απογευματινής συνεδρίας ήταν ο Μοναχός Μωυσής Αγιορείτης ο οποίος είχε ως θέμα: «Η πνευματική πατρότητα κατά τους αγιορείτες πατέρες». Αναφέρθηκε στο ήθος του πνευματικού πατέρα, το οποίο, όπως τόνισε, ορίζεται λεπτομερώς από τον ίδιο τον απόστολο Παύλο στις επιστολές του προς τους ποιμένες Τίτο και Τιμόθεο. Ο Παύλος δίνει μία σειρά από συμβουλές. Οι πνευματικοί πατέρες δεν πρέπει να προσκολλώνται στα κοσμικά – υλικά αλλά να αφοσιώνονται στα πνευματικά. Σημαντική αρετή του πνευματικού πατρός, κατά το Μ. Βασίλειο, είναι η απλότητα και η ικανότητα προσέγγισης των πνευματικών του τέκνων. Οι αγιορείτες πατέρες ακολουθούν πιστά τους αγίους Αποστόλους και μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας.

Ονομαστοί αγιορείτες πατέρες:

1) Όσιος Ευθύμιος ο νέος από τη Βιθηνία. Βοηθούσε τους άλλους και προσέφερε παρηγορία.

2) Όσιος Αθανάσιος. Θαυμαστό στο βίο του υπήρξε η οικονομία και οι διακρίσεις. Υπήρξε καλός ποιμένας γιατί αγάπησε υπέρμετρα τον αρχιποιμένα Χριστό. Ίδρυσε σχολείο για τους αγράμματους. Προσπαθούσε να διορθώσει τους ανυπάκοους και τους ράθυμους.

3) Ο θεοφόρος άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Υπήρξε άξιος εκφραστής της πνευματικής πατρότητας, πολυγραφότατος, ησυχαστής, διορατικός.

4) Όσιος Νείλος της Όρα (από τη Ρωσία). Επέμεινε στην προσωπική εργασία όλων. Δεν δεχόταν τη φιλανθρωπία.

5) Όσιος Διονύσιος ο εν Ολύμπω. Λογιζόταν ως ιατρός σωμάτων και ψυχών. Έκτιε μονές στον Όλυμπο και τη Ζαγορά Πηλίου.

6) Ο Σέρβος άγιος Βασίλειος Όστρωμ. Ζούσε για τους άλλους κι ως επίσκοπος ζούσε ασκητικά μέσα σε ένα σπήλαιο.

7) Ο γνωστός ιεραπόστολος και νεομάρτυς Κοσμάς ο Αιτωλός. Κήρυττε υπαίθρια, γιατί καμία Εκκλησία δε χωρούσε τους πιστούς που ήθελαν να τον ακούσουν. Τις διδαχές του συνόδευαν θαύματα και προφητείες. Ίδρυε εκκλησίες και σχολεία.

Ο εισηγητής κατέληξε με τη διαπίστωση ότι ο πνευματικός πατέρας δεν είναι δεσμοφύλακας αλλά ούτε και ψυχολόγος. Είναι ο διακριτικός σοβαρός και σεμνός ψυχοανατόμος, που καλείται στη σύγχρονη εποχή να σηκώσει μεγάλα βάρη.

ΜΟΝΑΧΗ ΕΥΦΗΜΙΑ ΚΟΚΟΒΑ

Τελευταία ομιλήτρια της ημέρας ήταν η Μοναχή Ευφημία Κόκοβα, Καθηγουμένη της ιεράς μονής Παντοκράτορος Κέρκυρας, που είχε ως θέμα: «Αμμάδες: το γυναικείο πρόσωπο της πνευματικής πατρότητας». Η εισηγήτρια ανέφερε ότι στον χριστιανισμό «ουκ ένι άρσεν και θήλυ». Ο ασκητής είναι το πρόσωπο που δέχθηκε το χάρισμα «Πατήρ» (αββάς) είναι αυτός που μεταμορφώθηκε οντολογικά λόγω της ένωσης με τον Χριστό. Η πνευματική πατρότητα εκφράζεται κυρίως με την ιεροσύνη. Οι διακριτικοί ποιμαντικοί έλεγχοι και τα επιτίμια δεν έχουν σκοπό να διορθώσουν αλλά να βοηθήσουν στην αύξηση της αγιότητας.

Κατ αντιστοιχία οι πνευματικές μητέρες (αμμάδες) βαδίζουν στο δρόμο του Χριστού, δια της Παναγίας.

Σε επιστολή του Παϊσίου Βελιτσκόφσκι προς τη μοναχή Μάρθα δίνονται τα πλαίσια της σωστής «πνευματικής μητέρας». Η πνευματική μητέρα πρέπει να θεωρεί τον εαυτό της ως τον πλέον αμαρτωλό. Στα νεότερα χρόνια ο γέροντας Πορφύριος παροτρύνει μία μοναχή να αγαπάει τις αδελφές της μυστικά – πνευματικά κι όχι ανθρώπινα. Η οσία Αθανασία της Αίγινας θεωρούσε τον εαυτό της ανάξιο να ζει ανάμεσα στις αδελφές της. Η οσία Ειρήνη Χρυσοβαλάντου, ως δούλη, προσέφερε στις μοναχές την πιό ταπεινωτική υπηρεσία.

Το ποιμαντικό εύρος των γνησίων αμμάδων φθάνει κατά περίσταση ακόμα και στην καθοδήγηση μοναχών. Το μοναστήρι διοικεί η ηγουμένη, υποβοηθούμενη μόνο από τον πνευματικό. Αρχαίες και νεότερες αμμάδες πριν χαριτωθούν οι ίδιες να διακονήσουν τον συνάνθρωπο, διέσχισαν οι ίδιες το δρόμο της μετανοίας.

Οι εργασίες της δεύτερης ημέρας ολοκληρώθηκαν με απονομές τιμητικών διακρίσεων, ενώ αμέσως μετά ακολούθησε η μουσική εκδήλωση στο «Χώρο Τεχνών» με τη συμμετοχή της συμφωνικής ορχήστρας, της χορωδίας και του κουερτέτου εγχόρδων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Κατά την εκδήλωση, που είχε τίτλο «Παύλεια αγάπη και μουσική πατρότητα», παρουσιάστηκε σε πρώτη εκτέλεση το μουσικό έργο του Κώστα Μπραβάκη «ύμνος της αγάπης» με σολίστ τον Κώστα Τσαχουρίδη και Ματθαίο Τσαχουρίδη.