«Η γνώμη ενός ειδικού»
Εσχάτως, κάποιοι συμπολίτες μας εξέφρασαν τις προσωπικές τους απόψεις σχετικά με το θέμα των θυσιασθέντων στο Ολοκαύτωμα της Νάουσας το 1822. Μεταξύ αυτών αρθρογράφησε στον τοπικό τύπο και ο καταξιωμένος ιστορικός της επαρχίας μας κ. Γ. Χιονίδης χρησιμοποιώντας ως έναυσμα κείμενα «ενός ειδήμονα επαΐοντος» (όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος στο 2926ο φύλλο της Φωνής της Ναούσης την 7ην Νοεμβρίου 2009) του Λέκτορα της Θεολογικής Σχολής κ. Παναγιώτη Υφαντή. Δυστυχώς τα κείμενα που χρησιμοποιήθηκαν αναφερόταν γενικά στο φαινόμενο των νεομαρτύρων, αφού αποτελούσαν επιλεγμένα μόνο μέρη μιάς εκτενέστερης εργασίας του καθηγητή. Η κατά τα ανωτέρω όμως χρήση και δημοσίευσή τους είχε ως αποτέλεσμα το σχετικό άρθρο να οδηγεί σε εσφαλμένα συμπεράσματα και μετά από αυτό να ακολουθήσουν κι άλλοι αρθρογράφοι που επικαλέστηκαν το σχετικό δημοσίευμα.
Η Ιερά Μητρόπολις λοιπόν, θέλοντας να είναι αντικειμενική στις απόψεις της ζήτησε από τον «ειδήμονα επαΐοντα» και Λέκτορα του ΑΠΘ κ. Παναγιώτη Υφαντή (του οποίου τις απόψεις επικαλείται το άρθρο του κ. Χιονίδη) να ασχοληθεί συγκεκριμένα με το θέμα της Νάουσας και να εκπονήσει ειδική γνωμοδότηση για τους νεομάρτυρες του Ολοκαυτώματος η οποία απεστάλλη μαζί με τα ιστορικά στοιχεία στήν Ιερά Σύνοδο καί την Νομοκανονική Επιτροπή της Εκκλησίας που απεφάνθησαν υπέρ της Αγιότητος των Νεομαρτύρων της Νάουσας. Αποσπάσματα της γνωμοδότησης παρατίθενται στο παρόν δημοσίευμα.
.....«Πολύ συχνά, και μάλιστα ακόμη και για
ασήμαντη αφορμή, οι οθωμανικές αρχές έθεταν έναν ή περισσότερους
χριστιανούς υπηκόους ενώπιον του εξής διλήμματος: είτε να
εξισλαμισθούν και να αθωωθούν αυτομάτως για μια ενδεχόμενη
παράβαση απολαμβάνοντας μια θέση ανάμεσα στους ισχυρούς, είτε να
υποστούν μια σειρά διώξεων που περιλάμβανε συνοπτικά μια υποτυπώδη
δίκη και καταδίκη σε φυλάκιση, δήμευση περιουσίας, βασανιστήρια και
συχνά θανατική εκτέλεση.
Οι Οθωμανοί χρησιμοποιούσαν αυτό το δίλημμα ως μέσο
καταστολής, αντιποίνων ή τιμωρίας με αφορμή πολιτικές εξεγέρσεις και
αναταραχές που προκαλούσαν τα μέλη του ορθόδοξου μιλλέτ. Μάλιστα,
αυτός είναι και ένας από τους λόγους, για τους οποίους η σχετική
επιστημονική έρευνα αλλά και μερίδα του χριστιανικού ποιμνίου ενίοτε
μοιάζει απρόθυμη ή αδυνατεί να διακρίνει τους εθνομάρτυρες με τους
νεομάρτυρες. Επειδή ακριβώς η εκτέλεση των Ναουσαίων χριστιανών το
1822 συνδέεται χρονικά και αιτιακά με τα δραματικά γεγονότα που
σημάδεψαν την πορεία του χειμαζόμενου γένους προς την εθνική του
χειραφέτηση, θα ξεκινήσουμε την πραγμάτευση του μαρτυρίου τους από
το ακόλουθο καίριο ερώτημα: Οι Ναουσαίοι που προτείνεται να
ενταχθούν στο αγιολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας πρέπει να
θεωρούνται εθνομάρτυρες ή νεομάρτυρες;
Η ανεπίγνωστη ή ιδεολογικά κατευθυνόμενη σύγχυση ανάμεσα
στους εθνομάρτυρες και στους νεομάρτυρες προϋποθέτει ή επικαλείται,
αντίστοιχα, την ταύτιση (ή ορθότερα τη ρευστότητα) μεταξύ εθνικής
συνείδησης και θρησκευτικής ταυτότητας στον μεταβυζαντινό
ελληνισμό. Ωστόσο, η χρήση εναργών θεολογικών κριτηρίων δίνει τη
λύση στο (ψευδο)πρόβλημα: Εκείνοι που έχασαν τη ζωή τους,
διεκδικώντας την ελευθερία της πατρίδας τους ή έστω και της πίστης
τους, χρησιμοποιώντας βία και επιδιώκοντας την σωματική κατίσχυση
ή/και εξόντωση του αντιπάλου, ανήκουν στους εθνομάρτυρες. Αντίθετα,
ως άγιοι νεομάρτυρες λογίζονται εκείνοι που έχασαν τη ζωή τους, στην
προσπάθεια να υπερασπιστούν την πίστη τους, αντιστεκόμενοι σθεναρά
αλλά ειρηνικά απέναντι στον εχθρό.»....
....« Επανερχόμενοι στον προκείμενο προβληματισμό, σύμφωνα με τις
διαθέσιμες ιστορικές πηγές, οι οθωμανικές αρχές, μετά την αποτυχημένη
έξοδο των κατοίκων από την πόλη, στις 26 Απριλίου 1822,
συγκέντρωσαν όλους τους άρρενες κατοίκους ηλικίας από 15-65 στην
περιοχή Κιόσκι και, αφού τους ανέκριναν έναν προς έναν, τους πρότειναν
να εξισλαμισθούν προκειμένου να αφεθούν ελεύθεροι. Η σταθερή
απόφαση του ερωτώμενου να μην αρνηθεί τον Χριστό, προκαλούσε την
άμεση εκτέλεσή του δι' αποκεφαλισμού, παρότι δεν έλειψαν και κάποιες
τεκμηριωμένες περιπτώσεις βασανιστηρίων που προηγούνταν της
εκτέλεσης.
Όπως προκύπτει από τις διαθέσιμες πηγές, η στάση των 1241
αρρένων από τη Νάουσα στις 26 Απριλίου του 1822 συνίσταται σε ένα
είδος παθητικής αντίστασης -οι συγκεντρωμένοι Ναουσαίοι δεν
αντιδρούν με βία, είναι άοπλοι και απλώς υπομένουν την οργή και τον
φανατισμό των κρατούντων- και σε μια αταλάντευτη ομολογία της
πίστης. Η συγκεκριμένη τους στάση απέναντι στους δημίους και στον
ίδιο τον θάνατο τους επιτρέπει τη συναρίθμησή τους όχι στην πληθώρα
των εθνικών ηρώων (εθνομαρτύρων) αλλά στο νέφος των νεομαρτύρων
που έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας και για χάρη της χριστιανικής τους
πίστης.».....
...«Ωστόσο, ακόμη κι αν κάποιος εστιάσει
την προσοχή του στο γεγονός ότι η μαζική εκτέλεση των νεαρών και
ενηλίκων αρρένων κατοίκων της Νάουσας υπήρξε μια βίαιη πολιτική
αντίδραση που προκλήθηκε από μια εξίσου βίαιη πολιτική δράση (στάση,
έξοδος), πράγμα εξάλλου που επιμαρτυρούν και οι πηγές, δεν μπορεί να
αγνοήσει και το εξίσου αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι το μοναδικό και
έσχατο κριτήριο της ζωής ή του θανάτου των εξεγερμένων υπηκόων ήταν
θρησκευτικό και χριστοκεντρικό. Αν η θρησκευτικότητα του κριτηρίου
οφειλόταν και συνάμα ανταποκρινόταν στη θεοκρατική νοοτροπία των
Οθωμανικών αρχών, η χριστοκεντρικότητά του τεκμηριώνεται από το χριστομίμητο ήθος των καταδικασθέντων, που τους αξίωσε να
τελευτήσουν ως ήρωες της πίστης.
Τα ίδια ισχύουν, πιθανόν με ακόμη ακριβέστερη θεολογική
διαύγεια, για τις 60 περίπου Ναουσαίες, οι οποίες μεταφέρθηκαν από τον
Εμπού Λουμπούτ πασά στη Θεσσαλονίκη στις 7/5/1822 μαζί με
εκατοντάδες αμάχων.»....
....« Συνοψίζοντας τις επισημάνσεις των παραπάνω ενοτήτων, θεωρούμε
ότι η οργανική σύνδεση της εκτέλεσης των περίπου 1300 Ναουσαίων το
1822 με τη βία που ενδεχομένως χρησιμοποίησαν, ενθάρρυναν ή απλώς
αποδέχθηκαν με σκοπό την εξέγερση κατά του κατακτητή, δεν απαλείφει
το ειδικό πνευματικό βάρος του παραδείγματος τους. Έτσι, με βάση τα
πορίσματα της μέχρι τώρα ιστορικής έρευνας μπορούν να θεωρηθούν ως
χριστιανοί, που εντέλει προτίμησαν έναν επώδυνο και βίαιο θάνατο για
χάρη της πίστης στον Χριστό, από μια ζωή εκτός του μυστηριακού Του
Σώματος. Η συγκεκριμένη διαπίστωση, σε συνδυασμό με τις όψιμες
πνευματικές απηχήσεις ή αναβιώσεις της μνήμης τους στη συνείδηση της
τοπικής εκκλησιαστικής κοινότητας φαίνεται να δικαιώνει το αίτημα για την επίσημη αναγνώριση της μαρτυρικής τους αγιότητας. Έτσι, ώστε ο
δεδομένος σεβασμός και η ευγνωμοσύνη για τη συμβολή τους στην
απελευθέρωση της «ώδε μένουσας πόλεως» να μεταμορφωθεί σε
αγιολογική προσκύνηση και να ανανεώσει τη λαχτάρα επιστροφής στην «μέλλουσαν».»
Στη συνέχεια ο καθηγητής αναφέρεται ξεχωριστά και στις άλλες κατηγορίες των Νεομαρτύρων της Νάουσας αιτιολογώντας τη δίκαιη εγγραφή τους στα Αγιολόγια της Εκκλησίας. Η γνωμοδότηση θα είναι στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου προσεχώς, σε επικείμενη έκδοση σχετικού τόμου από την Ιερά Μητρόπολή μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου